حسین گل جماس، روزنامه‌نگار پاکستانی، در گفت‌وگو با ایراف، با اشاره به تداوم جنگ ایران و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی در منطقه گفت افزایش قیمت جهانی نفت، ناامنی در تنگه هرمز و دریای سرخ و وابستگی پاکستان به واردات سوخت، بحران انرژی این کشور را تشدید کرده است؛ بحرانی که به گفته او می‌تواند حمل‌ونقل، کشاورزی و امنیت غذایی پاکستان را تحت تأثیر قرار دهد.
جماس معتقد است که وابستگی پاکستان به واردات انرژی از مسیرهای منطقه، این کشور را در برابر هرگونه اختلال در خلیج فارس و دریای سرخ آسیب‌پذیر کرده است. به گفته او، ادامه این وضعیت تنها به افزایش قیمت سوخت محدود نمی‌شود و می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید محصولات کشاورزی و در نهایت قیمت مواد غذایی را افزایش دهد.
قیمت سوخت؛ از رکورد ۵۲۰ روپیه تا هشدار ۱۰۰۰ روپیه‌ای
حسین گل جماس با اشاره به قیمت‌های فعلی می‌گوید اگر اختلال در بازار انرژی تشدید شود، فشار بر مصرف‌کنندگان پاکستانی بیشتر خواهد شد. قیمت گازوئیل در اوایل آوریل به رکورد ۵۲۰٫۳۵ روپیه و بنزین به ۴۵۸٫۴۱ روپیه در هر لیتر رسید.
به گفته او، علی پرویز ملک، وزیر نفت پاکستان، هشدار داده است که در صورت کمبود شدید، قیمت سوخت می‌تواند تا حدود ۱۰۰۰ روپیه در هر لیتر افزایش پیدا کند. کارشناسان و مقام‌های پاکستانی همچنین درباره احتمال رسیدن قیمت‌ها به محدوده ۸۰۰ روپیه هشدار داده‌اند.
گازوئیل؛ فشار مستقیم بر کشاورزی و حمل‌ونقل
به گفته این روزنامه‌نگار پاکستانی، مسئله فقط قیمت بنزین نیست و کمبود گازوئیل می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری داشته باشد. ماشین‌آلات سنگین، خودروهای باری و موتورهای مورد استفاده برای پمپاژ آب در کشاورزی به گازوئیل وابسته‌اند و هرگونه اختلال در عرضه آن می‌تواند هزینه تولید و جابه‌جایی کالا را افزایش دهد.
از این منظر، افزایش قیمت سوخت می‌تواند از پمپ‌بنزین‌ها به بخش تولید و توزیع منتقل شود و در نهایت فشار بیشتری بر قیمت مواد غذایی وارد کند.
وابستگی پاکستان به خلیج فارس و مسیرهای دریایی
پاکستان بخش قابل توجهی از نفت خام و فرآورده‌های نفتی خود را از کشورهای خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی و امارات، تأمین می‌کند. بخشی از این محموله‌ها از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کنند؛ مسیری که اختلال در آن از زمان آغاز جنگ، بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار داده است. رویترز گزارش داده که جریان صادرات نفت خاورمیانه در سپتامبر بهبود یافته، اما همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار دارد و عبور از هرمز با هزینه و ریسک بیشتری همراه است.
جماس همچنین به مسیرهای دریای سرخ و باب‌المندب اشاره می‌کند و می‌گوید افزایش ناامنی در این مسیرها می‌تواند هزینه حمل نفت و بیمه کشتی‌ها را افزایش دهد.
سوخت ایران؛ یک مسیر غیررسمی برای تأمین نیاز پاکستان
پاکستان سال‌هاست بخشی از نیاز سوختی خود را از طریق سوخت واردشده از مرز ایران و بلوچستان تأمین می‌کند. جماس ارزش این تجارت غیررسمی را در سال‌های اخیر از صدها میلیون تا بیش از یک میلیارد دلار برآورد می‌کند و معتقد است افزایش قیمت سوخت رسمی در جریان جنگ، انگیزه برای استفاده از این مسیر را بیشتر کرده است.
او در عین حال تأکید می‌کند که حتی افزایش قاچاق سوخت ایرانی نیز نمی‌تواند در صورت تشدید کمبود، کسری بازار پاکستان را به‌طور کامل جبران کند.
اسلام‌آباد به دنبال خرید نفت و گاز ایران
در همین شرایط، به گفته جماس، علی پرویز ملک از بررسی امکان خرید رسمی نفت و گاز ارزان‌تر از ایران در صورت کاهش محدودیت‌ها خبر داده است. این موضوع می‌تواند برای پاکستان اهمیت اقتصادی داشته باشد، زیرا نزدیکی جغرافیایی دو کشور امکان استفاده از مسیرهای زمینی و کاهش بخشی از هزینه‌های حمل‌ونقل را فراهم می‌کند.
شهباز شریف نیز در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، تنگه هرمز و باب‌المندب را شریان‌های اقتصاد جهانی توصیف کرده و بر ضرورت بازماندن این مسیرها و تلاش برای حل بحران از مسیر دیپلماتیک تأکید کرده است.
بحران سوخت و نگرانی از پیامدهای اجتماعی
حسین گل جماس معتقد است افزایش شدید قیمت سوخت می‌تواند فشار اقتصادی بر خانوارهای پاکستانی را افزایش دهد و در صورت تداوم، پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای داشته باشد. او همچنین شرایط سیاسی داخلی پاکستان را یکی دیگر از عوامل حساسیت دولت نسبت به افزایش فشار اقتصادی عنوان می‌کند.
او با اشاره به انتخابات فوریه ۲۰۲۴ و مناقشات سیاسی پس از آن، از اعتراضات مرتبط با عمران خان و بازداشت اعضای خانواده او سخن می‌گوید و معتقد است افزایش فشار معیشتی می‌تواند در فضای سیاسی پرتنش پاکستان پیامدهای بیشتری ایجاد کند.
پاکستان میان دو بحران؛ انرژی و امنیت غذایی
از نگاه جماس، اگر همزمان مسیرهای اصلی واردات انرژی پاکستان در خلیج فارس و دریای سرخ با اختلال جدی مواجه شوند، مسئله از «بحران سوخت» فراتر خواهد رفت. افزایش هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تولید کشاورزی را گران‌تر می‌کند و در صورت کاهش تولید داخلی، وابستگی به واردات گندم و سایر کالاهای اساسی افزایش خواهد یافت.
او به همین دلیل معتقد است اسلام‌آباد تلاش می‌کند از تشدید بحران منطقه جلوگیری کند؛ زیرا پیامدهای جنگ در فاصله‌ای نه‌چندان دور از مرزهای پاکستان می‌تواند مستقیماً بر بازار سوخت، مزارع، حمل‌ونقل و هزینه زندگی مردم این کشور اثر بگذارد.
پاکستان یکی از کشورهای وابسته به واردات انرژی در منطقه است و بخش مهمی از نفت و فرآورده‌های نفتی مورد نیاز خود را از کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین می‌کند. جنگی که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، موجب اختلال جدی در بازار جهانی نفت و افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی شده است. در اوایل آوریل، قیمت بنزین پاکستان به ۴۵۸٫۴۱ و گازوئیل به ۵۲۰٫۳۵ روپیه در هر لیتر رسید؛ بالاترین سطوح ثبت‌شده در این دوره.
با وجود کاهش قیمت‌ها از اوج بهاری، در ۳۰ سپتامبر قیمت رسمی بنزین ۳۸۷٫۵۴ و گازوئیل ۴۰۲٫۲۴ روپیه بود. در همین حال، اختلال در تردد کشتی‌ها، افزایش هزینه بیمه و کرایه نفتکش‌ها و کاهش بخشی از جریان صادرات خاورمیانه همچنان بازار انرژی را نگه داشته است.
