حجتالاسلام سیدبصیر احسانی رییس در گفتوگوی اختصاصی با ایراف اظهار کرد: پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه، برای ایجاد برادری میان مسلمانان تنها شعار ندادند، بلکه میان مهاجران و انصار پیوندهای عمیق اجتماعی و اقتصادی ایجاد کردند، این نشان میدهد که بدون عدالت در توزیع فرصتها و امکانات، اخوت پایدار نخواهد بود.
وی افزود: در افغانستان نیز اگر میخواهیم اخوت اسلامی محقق شود و پایدار بماند، باید بپذیریم که هیچ قوم و مذهبی بر دیگری برتری ندارد و منافع ملی باید بر منافع قبیلهای و گروهی مقدم باشد.
احسانی با اشاره به فضیلتهای اخلاقی پیامبر اکرم(ص) گفت: بردباری در قدرت، اجرای عادلانه قانون و رحمت و گذشت از مهمترین ویژگیهای پیامبر اکرم(ص) است که جامعه افغانستان امروز به آن نیاز دارد. پیامبر(ص) پس از فتح مکه، به جای انتقامگیری، راه عفو و گذشت را در پیش گرفتند، این رفتار میتواند برای جامعهای که دههها جنگ و خشونت را تجربه کرده، درس بزرگی باشد.
وی ادامه داد: در کنار گذشت، اجرای یکسان قانون برای همه نیز ضروری است. پیامبر اکرم(ص) تأکید کردند که حتی اگر فاطمه دختر ایشان مرتکب سرقت شوند، قانون درباره ایشان اجرا خواهد شد. این اصل نشان میدهد که عدالت نباید تابع قوم، مذهب، جایگاه اجتماعی یا نزدیکی به قدرت باشد؛ زیرا تبعیض در برابر قانون یکی از مهمترین عوامل از بین رفتن اعتماد و اخوت در جامعه است.
احسانی رییس افزود: جامعهای که در آن انسانها از آینده خود ناامید باشند و بخشی از مردم احساس کنند از حقوق اساسی خود محروماند، نمیتواند به آرامش و همبستگی پایدار برسد. توجه به حقوق مردم، فراهم کردن زمینه تحصیل و کار و ایجاد امید برای آینده، بخشی از همین نگاه رحمانی در سیره نبوی است.
احسانی رییس در تبیین مفهوم امت واحده اسلامی اظهار کرد: امت واحده یعنی انسانهایی با رنگ، زبان و قومیتهای مختلف، بر اساس باورهای مشترک و کرامت انسانی در کنار یکدیگر قرار بگیرند. در این خصوص پیامبر اکرم(ص) در خطبه حجةالوداع بر نفی برتری قومی و نژادی تأکید کردند و ملاک برتری را تقوا دانستند، از این رو در امت واحده اسلامی، همه با هم برابر و برادرند.
وی گفت: در افغانستان، امت واحده زمانی معنا پیدا میکند که قانون برای همه اقوام و مذاهب یکسان باشد، فرصت مشارکت در اداره کشور برای همه به طور مساوی فراهم شود و هیچ گروهی تاریخ، فرهنگ و هویت خود را بر دیگران تحمیل نکند، رسانهها و نظام آموزشی نیز باید به جای تقویت اختلافات، بر منافع مشترک مردم تمرکز کنند.
احسانی رییس تصریح کرد: امت واحده به معنای یکدستسازی جامعه و نادیده گرفتن تفاوتها نیست. پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک و دیگر اقوام افغانستان میتوانند هویت فرهنگی و قومی خود را حفظ کنند، اما در عین حال برای آیندهای مشترک و منافع عمومی کشور تلاش کنند، وحدت واقعی یعنی احترام به تفاوتها و اولویت دادن به اشتراکات.
احسانی با اشاره به مشترکات مذاهب اسلامی افزود: با وجود تفاوتهای فقهی و کلامی میان مذاهب، مشترکات مسلمانان بسیار عمیق است. توحید، نبوت و معاد، قرآن کریم، قبله، نماز، روزه، حج و بسیاری از ارزشهای اخلاقی مانند عدالت، صداقت و نیکی به دیگران، از مهمترین زمینههای مشترک میان مسلمانان است.
وی ادامه داد: برای تقویت وحدت در افغانستان نباید مذاهب را نادیده گرفت یا یک مذهب را بر دیگری تحمیل کرد؛ بلکه باید بر پایه همین اشتراکات سرمایهگذاری کنیم. برگزاری نشستهای مشترک میان علمای شیعه و سنی، همکاری در مسائل اجتماعی و تأکید بر آموزههای مشترک اسلامی در مدارس، رسانهها و منابر میتواند در کاهش فاصلهها مؤثر باشد.
وی گفت: قرآن کریم صریحاً مسلمانان را از تفرقه برحذر داشته و میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا». بنابراین، وحدت به معنای آن نیست که همه مسلمانان در مسائل فقهی یکسان بیندیشند، بلکه به این معناست که با وجود تفاوتها، یکدیگر را مسلمان و برادر بدانند و در برابر مشکلات مشترک در کنار هم قرار بگیرند.
احسانی نقش علما را در نزدیک شدن شیعه و سنی بسیار مهم دانست و اظهار کرد: نخستین وظیفه علما این است که خودشان الگوی عملی وحدت باشند. اگر عالم شیعه و سنی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، در مراسم مشترک شرکت کنند و با احترام با یکدیگر گفتوگو کنند، این رفتار برای مردم از هزاران سخنرانی اثرگذارتر است.
وی افزود: وظیفه دیگر علما مدیریت منبر و رسانه است. گاهی برخی سخنرانان برای جلب توجه، بر اختلافات تاریخی و فقهی تأکید میکنند و حساسیتهای مذهبی را افزایش میدهند. علما باید به جای بزرگنمایی اختلافات، بر عدالت، مبارزه با فساد، دفاع از محرومان و سایر مسائل مشترک جامعه تمرکز کنند و به مردم نشان دهند که تفاوت فقهی به معنای نفی برادری نیست.
رییس گفت: در بحرانهای اجتماعی و سیاسی نیز علما باید زبان مشترکی داشته باشند. اگر جنگ، ناامنی یا بحران اجتماعی رخ میدهد، علمای شیعه و سنی باید در کنار یکدیگر خواهان صلح و حفظ جان و کرامت مردم باشند، نه اینکه هرکدام در کنار یک جریان خاص قرار بگیرند.
احسانی با اشاره به دیدگاه مراجع و رهبران دینی درباره وحدت اظهار کرد: تأکید امام خمینی، امام شهید و آیتالله سیستانی بر وحدت شیعه و سنی نشان میدهد که وحدت یک مسئله مقطعی و سیاسی نیست، بلکه ریشه در آموزههای دینی دارد، وظیفه مؤمنان نیز این است که این توصیه را در زندگی روزمره خود عملی کنند.
وی تصریح کرد: باید نگاه خود را نسبت به پیروان مذاهب دیگر اصلاح کنیم و قضاوتهای کلیشهای را کنار بگذاریم. یک شیعه باید همسایه و همکار اهل سنت خود را برادر دینی بداند و یک اهل سنت نیز همین نگاه را نسبت به برادر شیعه خود داشته باشد. چرا که وحدت و همدلی از همین رفتارهای روزمره مردم آغاز میشود.
وی ادامه داد: از دامن زدن به اختلافات در فضای مجازی و مجالس نیز باید پرهیز کنیم. یک شایعه، حدیث جعلی یا سخن توهینآمیز میتواند سالها اعتماد میان مردم را از بین ببرد. مسلمان واقعی باید مراقب زبان و رفتار خود باشد و اجازه ندهد اختلافات مذهبی به دشمنی تبدیل شود.
رییس اظهار کرد: مشارکت در شادی و غم یکدیگر نیز میتواند به تقویت برادری کمک کند. دیدار از یکدیگر در مناسبتهای مذهبی، احترام متقابل به مراسم مذهبی و همکاری در امور خیریه، رفتارهای سادهای هستند که تأثیر عمیقی بر همگرایی اجتماعی دارند. در کمک به نیازمندان نیز نباید پرسید که فرد شیعه است یا سنی؛ فقر و محرومیت، مذهب نمیشناسد.
احسانی درباره عوامل ایجاد تفرقه میان مسلمانان گفت: قدرتهای خارجی و جریانهای مختلف سیاسی از اختلافات مذهبی و قومی برای پیشبرد منافع خود استفاده کردهاند و هرگاه مسلمانان دچار تفرقه شدهاند، زمینه برای نفوذ و بهرهبرداری دیگران فراهم شده است. بنابراین، مسلمانان باید نسبت به پروژههای تفرقهافکنانه هوشیار باشند.
وی با اشاره به اهمیت وحدت در میان مذاهب اسلامی، افزود: هر سخن یا اقدامی که به تکفیر، توهین و تحریک علیه یک مذهب منجر شود، در نهایت به زیان همه مسلمانان خواهد بود. ما باید به جای تمرکز بر نقاط اختلاف، ظرفیتهای مشترک خود را برای مقابله با فقر، بیعدالتی، عقبماندگی و سایر مشکلات جامعه به کار بگیریم.
احسانی رییس با اشاره به درسهای سیره پیامبر اکرم(ص) برای مقابله با توطئهها گفت: جامعه اسلامی برای مقابله با تهدیدها بیش از هر چیز به وحدت عملی، آگاهی و تقویت ظرفیتهای داخلی نیاز دارد. پیامبر(ص) در اصول اساسی قاطع بودند، اما در شیوه تعامل و حل اختلافات از مدارا و انعطاف استفاده میکردند.
احسانی رییس ادامه داد: صلح حدیبیه نمونهای از دوراندیشی و واقعبینی پیامبر(ص) است. ایشان در شرایطی که ممکن بود برخی مفاد پیمان برای مسلمانان دشوار به نظر برسد، راه گفتوگو و صلح را انتخاب کردند و همین پیمان زمینه تحولات مهم بعدی را فراهم ساخت. این سیره به ما میآموزد که در سیاست و روابط اجتماعی، همیشه واکنش احساسی و تقابل بهترین راه نیست و گاهی گفتوگو و تعامل هوشمندانه میتواند منافع بزرگتری ایجاد کند.
وی گفت: از سوی دیگر، مقابله با شایعات و تبلیغات نیز نیازمند آگاهیبخشی است. امروز علما، دانشگاهیان، نخبگان و رسانهها وظیفه دارند در برابر اخبار جعلی، نفرتپراکنی و تبلیغات تفرقهانگیز روشنگری کنند. جامعه آگاه کمتر تحت تأثیر تحریکات مذهبی و قومی قرار میگیرد.
احسانی در پایان تأکید کرد: بهترین راه برای خنثی کردن هرگونه توطئه علیه جامعه افغانستان، ساختن جامعهای قوی، عادلانه و متحد است. اگر بتوانیم فقر، بیکاری، بیعدالتی و بیاعتمادی را کاهش دهیم و میان اقوام و مذاهب اعتماد ایجاد کنیم، زمینه سوءاستفاده از اختلافات نیز از بین خواهد رفت. امروز بیش از هر زمان دیگری به بازگشت به سیره پیامبر اکرم(ص)، تقویت اخوت اسلامی و قرار دادن منافع عمومی افغانستان فراتر از اختلافات قومی و مذهبی نیاز داریم.
