جعفر قنادباشی، سفیر پیشین ایران در لیبی در گفتگوی ویژه با ایراف، با اشاره به گفتوگوهای اخیر آمریکا و پاکستان با محوریت مقابله با «تروریسم» در گفتوگو با ایراف اظهار داشت: واشنگتن در شرایط کنونی برنامهای برای بازگشت مستقیم نظامی به افغانستان ندارد، بلکه تلاش میکند با حفظ روابط راهبردی با اسلامآباد، نفوذ خود را در منطقه حفظ کرده و در رقابت با چین و سیاستهای ضدایرانی از ظرفیت پاکستان استفاده کند.
روابط آمریکا و پاکستان فراتر از موضوع افغانستان
قنادباشی با بیان اینکه همکاریهای اخیر واشنگتن و اسلامآباد را نباید صرفاً در چارچوب افغانستان تحلیل کرد، گفت: روابط آمریکا و پاکستان سابقهای طولانی دارد و پاکستان همواره یکی از متحدان سنتی آمریکا بوده است.
وی افزود: ارتش پاکستان از گذشته ارتباط گستردهای با آمریکا داشته و بخش زیادی از تجهیزات نظامی این کشور آمریکایی است. بنابراین پیوند میان ارتش پاکستان و آمریکا موضوعی جدید نیست، بلکه رابطهای تاریخی و ریشهدار است.
سفیر پیشین ایران در لیبی ادامه داد: در داخل ساختار سیاسی و نظامی پاکستان نیز همواره گرایشهایی برای حفظ روابط با آمریکا وجود داشته است و واشنگتن نیز علاقهمند است این همکاریها ادامه پیدا کند.
وی با اشاره به نقش عوامل اقتصادی در تداوم این روابط اظهار داشت: پاکستان برای تأمین بخشی از نیازهای اقتصادی خود به همکاری با کشورهای حوزه خلیج فارس وابسته است. بسیاری از کشورهای نفتخیز منطقه نیز ترجیح میدهند با کشورهایی همکاری داشته باشند که روابط مناسبی با آمریکا دارند.
قنادباشی تصریح کرد: به همین دلیل، یکی از انگیزههای پاکستان برای حفظ روابط با آمریکا این است که بتواند از ظرفیتهای اقتصادی، مالی و تجاری کشورهای عربی منطقه استفاده کند. اگر پاکستان در مسیر تقابل با آمریکا قرار گیرد، طبیعی است که این همکاریها نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
رقابت با چین
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به نقش چین در معادلات آمریکا و پاکستان گفت: موضوع دیگری که برای آمریکا اهمیت دارد، رقابت با چین است.
وی افزود: چین طی سالهای اخیر روابط خود با پاکستان را گسترش داده و تلاش کرده جایگاه اسلامآباد را در برابر هند تقویت کند. آمریکا علاقهمند نیست پاکستان به طور کامل در حوزه نفوذ چین قرار بگیرد.
قنادباشی اظهار داشت: به همین دلیل واشنگتن تلاش میکند روابط خود با پاکستان را حفظ کند تا بتواند در رقابت ژئوپلیتیکی با چین، جایگاه خود را در منطقه از دست ندهد.
وی ادامه داد: پاکستان برای آمریکا از این جهت اهمیت دارد که یک کشور مهم در شبهقاره است و نزدیکی آن به چین، هند، افغانستان و ایران، این کشور را به بازیگری مهم در معادلات منطقهای تبدیل کرده است.
مبارزه با تروریسم؛ پوششی برای اهداف راهبردی آمریکا
قنادباشی با اشاره به اینکه آمریکا معمولاً همکاریهای منطقهای خود را با عنوان مبارزه با تروریسم دنبال میکند، گفت: موضوع تروریسم در بسیاری از موارد بهانهای برای حضور آمریکا در غرب آسیا و شبهقاره بوده است.
وی افزود: آمریکاییها هیچگاه مبارزهای یکسویه و کامل برای از بین بردن گروههای تروریستی نداشتهاند، بلکه در موارد مختلف تلاش کردهاند از وجود این گروهها برای پیشبرد اهداف راهبردی خود استفاده کنند.
این دیپلمات پیشین کشورمان تصریح کرد: اگر بهانه تروریسم وجود نداشت، زمینه برای بسیاری از حضورهای نظامی و امنیتی آمریکا نیز فراهم نمیشد. بنابراین باید میان شعار مبارزه با تروریسم و اهداف واقعی آمریکا در منطقه تفاوت قائل شد.
بازگشت آمریکا به افغانستان هزینهبر و دور از واقعیت
قنادباشی درباره احتمال بازگشت آمریکا به افغانستان گفت: به نظر من بازگشت نظامی آمریکا به افغانستان در شرایط فعلی در دستور کار واشنگتن نیست.
وی با اشاره به اظهارات ترامپ درباره پایگاه بگرام اظهار داشت: ترامپ بارها گفته بود که آمریکا باید دوباره پایگاه بگرام در نزدیکی کابل را در اختیار بگیرد، اما این موضوع با واقعیتهای موجود فاصله دارد.
او افزود: بازگشت آمریکا به افغانستان هزینههای بسیار زیادی دارد؛ هم از نظر سیاسی و هم از نظر اقتصادی و نظامی. آمریکا پس از سالها حضور در افغانستان مجبور به خروج شد و شرایط امروز افغانستان نیز برای پذیرش دوباره حضور نظامی آمریکا مناسب نیست.
قنادباشی تأکید کرد: آمریکاییها نمیخواهند دوباره وارد جنگی شوند که هزینههای زیادی برای آنها داشته است. بنابراین اگر بخواهند اقدامی انجام دهند، بیشتر از مسیرهای غیرمستقیم و با استفاده از بازیگران منطقهای خواهد بود.
وی گفت: امکان اینکه آمریکا از طریق پاکستان یا برخی نیروهای نیابتی بخواهد اهداف امنیتی خود را دنبال کند وجود دارد، اما این موضوع به معنای بازگشت مستقیم آمریکا به افغانستان نیست.
سیاست دوگانه آمریکا در قبال طالبان و گروههای تکفیری
قنادباشی درباره تأثیر نزدیکی آمریکا و پاکستان بر جایگاه طالبان گفت: آمریکا در قبال طالبان و داعش همواره سیاستی دوگانه داشته است.
وی افزود: واشنگتن از یک طرف اعلام میکند با گروههای تروریستی مبارزه میکند، اما از طرف دیگر وجود این گروهها را بهانهای برای حضور و نفوذ خود در منطقه قرار داده است.
این تحلیلگر مسائل منطقهای ادامه داد: آمریکا در شرایط کنونی تصمیمی برای مقابله مستقیم با طالبان حاکم بر افغانستان ندارد، زیرا چنین اقدامی برای این کشور هزینهبر خواهد بود.
وی اضافه کرد: حتی درباره برخی گروههای تکفیری نیز این نگاه وجود دارد که آمریکا ممکن است از ظرفیت آنها برای اعمال فشار علیه ایران یا جریانهایی که با سیاستهای واشنگتن همراه نیستند، استفاده کند.
تنش طالبان و پاکستان با همکاری واشنگتن تعیینکننده نیست
قنادباشی درباره تأثیر گفتوگوهای آمریکا و پاکستان بر روابط اسلامآباد و طالبان اظهار داشت: این تحولات میتواند بر رفتار طرفین اثر بگذارد، اما نباید تصور کرد که به تنهایی میتواند معادلات افغانستان را تغییر دهد.
وی افزود: روابط پاکستان و طالبان تحت تأثیر عوامل مختلفی است و فشارهای متقابل میان آنها ادامه خواهد داشت.
او تأکید کرد: آنچه اهمیت دارد این است که پاکستان چگونه بتواند از ظرفیت دیپلماسی خود استفاده کند و سیاست آمریکا را در مسیری قرار دهد که با منافع اسلامآباد هماهنگ باشد.
قنادباشی گفت: به دلیل ضعف و سردرگمی دیپلماسی آمریکا در دوره ترامپ، کشورهایی مانند پاکستان تلاش میکنند جهت حرکت واشنگتن را تا حدی مدیریت کنند و از این شرایط برای منافع خود بهره ببرند.
آمریکا با کاهش پذیرش جهانی روبهرو است
سفیر پیشین ایران در لیبی در پایان گفت: شرایط امروز جهان با زمانی که آمریکا وارد افغانستان شد کاملاً متفاوت است.
وی افزود: در دوران ترامپ، آمریکا در بسیاری از مناطق جهان با مقاومت روبهرو شده و دیپلماسی این کشور با مشکلات جدی مواجه شده است.
قنادباشی اظهار داشت: امروز همکاری با آمریکا در بسیاری از کشورها مانند گذشته یک امتیاز محسوب نمیشود، بلکه حتی ممکن است برای برخی دولتها هزینه سیاسی داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین بازگشت آمریکا به افغانستان نه از نظر شرایط داخلی افغانستان امکانپذیر است و نه در راهبرد فعلی واشنگتن جایگاه مهمی دارد. هدف اصلی آمریکا بیشتر حفظ نفوذ منطقهای، رقابت با چین و استفاده از ظرفیت کشورهای پیرامونی ایران است.
پس از خروج نظامی آمریکا از افغانستان در اوت ۲۰۲۱، واشنگتن اعلام کرد که حضور مستقیم خود در این کشور را پایان داده، اما همچنان تحولات امنیتی افغانستان و فعالیت گروههای تروریستی در منطقه را دنبال میکند. در ماههای اخیر، افزایش تنش میان پاکستان و طالبان بر سر فعالیت گروههای مسلح و همچنین گفتوگوهای امنیتی اسلامآباد و واشنگتن درباره مقابله با تروریسم، بار دیگر نقش پاکستان در معادلات افغانستان را برجسته کرده است. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که رقابت آمریکا و چین در جنوب آسیا تشدید شده و افغانستان همچنان یکی از عرصههای مهم رقابتهای منطقهای و فرامنطقهای باقی مانده است.
