به گزارش ایراف، به نقل از بیانیههای رسمی وزارت امور خارجه پاکستان، اسحاق دار، وزیر امور خارجه و معاون نخستوزیر پاکستان تأکید کرده است که «پیمان دفاعی مشترک مکه» که در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶ (۱۶ مرداد ۱۴۰۵) به امضای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی رسید، ماهیتی صرفاً دفاعی داشته و علیه هیچ کشور ثالثی نیست. بر اساس مفاد اعلامشده، حمله مسلحانه خارجی به هر یک از اعضا به منزله حمله به تمامی آنها تلقی میشود که منطبق بر ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد است.
با این حال، کارشناسان ارشد منطقه معتقدند ورود پاکستان بهعنوان تنها دارنده سلاح هستهای در جهان اسلام به این سازوکار تسلیحاتی، مسئولیت سنگینی را برای دستگاه دیپلماتیک این کشور در قبال همسایگانی چون جمهوری اسلامی ایران و هند ایجاد میکند.
صراحت اسلامآباد بر ماهیت غیرتقابلی پیمان در برابر تهران
مقامات ارشد پاکستان و تحلیلگران این کشور تصریح کردهاند که اسلامآباد به صورت کاملاً آگاهانه بر روی «طناب باریک» دیپلماتیک حرکت میکند و متعهد است به تهران اطمینان دهد که این ائتلاف به هیچ عنوان جهتگیری تقابلی علیه جمهوری اسلامی ایران ندارد. اسحاق دار خاطرنشان کرد که این پیمان هیچ یک از توافقات دوجانبه یا چندجانبه پیشین را لغو نمیکند و درهای آن به روی سایر کشورهای منطقه نیز باز است.
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان نیز در اظهاراتی با خبیثانه خواندن تحرکات رژیم صهیونیستی، صهیونیسم را تنها تهدید اصلی و موجودیتی برای جهان اسلام دانست و خواستار تشکیل بلوک قدرتمند دفاعی در برابر تجاوزات تلآویو شد. وی تأکید کرد که هرگونه تلاش برای عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی بینتیجه بوده و پیمان مکه صرفاً برای ایجاد بازدارندگی در برابر تهدیدات خارجی و تروریسم شکل گرفته است.
از سوی دیگر، واکنشهای اولیه در داخل ایران نیز نشاندهنده دقت نظر محافل سیاسی است؛ چنانکه ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در مواضعی تأکید کرد که امنیت واقعی منطقه نه از طریق توافقات کاغذی یا اتکا به قدرتهای فرامنطقهای، بلکه با همگرایی درونمنطقهای حاصل میشود.
ترکیب توانمندیها؛ از فناوری نوری-پهپادی ترکیه تا تمکن مالی ریاض
پیمان دفاعی مکه حاصل بیش از دو سال رایزنی فشرده میان سه کشور است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این ائتلاف بر پایه سه ضلع اصلی شکل گرفته است: فناوری بومی و صنایع نظامی پیشرفته ترکیه، توان هستهای و نیروی انسانی پاکستان، و منابع مالی عربستان سعودی.
صنایع دفاعی ترکیه که بر اساس گزارش سال ۲۰۲۴ مؤسسه سیپری (SIPRI) چهار شرکت بزرگ آن مانند آسلسان و بایکار در میان ۱۰۰ شرکت برتر تسلیحاتی جهان قرار دارند، نقش کلیدی در تأمین تجهیزات بومی این ائتلاف ایفا میکنند.
پیامدهای ژئوپلیتیک و نگرانیهای جدی دهلینو
همزمان با بازتابهای این پیمان در خلیج فارس، امضای توافق مکه موجی از نگرانیهای راهبردی را در هند ایجاد کرده است. محافل سیاسی و نظامی دهلینو که پیش از این از حمایتهای تسلیحاتی آنکارا از اسلامآباد خشمگین بودند، بند دفاع جمعی این پیمان را چالش جدیدی در معادلات امنیتی شبهقاره دانسته و نسبت به پیچیدهتر شدن مدیریت بحران در مناقشات آتی میان هند و پاکستان ابراز نگرانی کردهاند.
در مجموع، اگرچه بانیان «پیمان مکه» آن را چارچوبی بومی برای پر کردن خلاءهای امنیتی پسابحران عنوان میکنند، اما موفقیت پایدار این سازوکار مستلزم شفافسازی عملی، احترام به منافع تمامی بازیگران اصلی منطقه و پرهیز از ایجاد بلوکبندیهای جدید و حساسیتزا در خاورمیانه خواهد بود.
