ادریس رحمانی، تحلیلگر مسائل افغانستان در گفتوگو با ایراف گفت: تصمیم روسیه برای به رسمیت شناختن حکومت طالبان، بیش از آنکه بر پایه منافع اقتصادی باشد، از ملاحظات امنیتی و ژئوپلیتیکی ناشی از جنگ اوکراین سرچشمه میگیرد. به گفته وی، مسکو با حفظ ارتباط با طالبان، در پی جلوگیری از گسترش افراطگرایی به آسیای مرکزی و مدیریت تهدیدهای امنیتی در مرزهای جنوبی خود است.
شناسایی طالبان؛ راهبرد امنیتی روسیه برای جلوگیری از گسترش بحران
رحمانی با اشاره به اینکه پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت میگذرد، گفت روسیه نخستین کشوری بود که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت، اما این اقدام بیش از آنکه ناشی از اعتماد به طالبان باشد، محصول تحولات امنیتی پس از جنگ اوکراین است. به گفته وی، مسکو پس از گرفتار شدن در جنگ اوکراین و رسیدن به یک بنبست نظامی، بیش از هر زمان دیگری نگران باز شدن جبههای جدید در آسیای مرکزی و مرزهای جنوبی خود شد؛ جبههای که میتوانست با فعالیت گروههای بنیادگرا و افراطی از خاک افغانستان شکل بگیرد.
وی افزود: «روسیه به این جمعبندی رسید که اگر با طالبان ارتباط نداشته باشد، توانایی رصد تحولات امنیتی افغانستان را از دست خواهد داد. بنابراین، تعامل و حتی شناسایی طالبان برای مسکو ابزاری بود تا بتواند از نزدیک تحرکات گروههای تندرو، ورود نیروهای خارجی و فعالیت جریانهای افراطی را زیر نظر بگیرد و از تبدیل افغانستان به پایگاهی برای تهدید امنیت آسیای مرکزی جلوگیری کند.»
رحمانی تأکید کرد که روسیه با این تصمیم تلاش کرده است حداقل نفوذ اطلاعاتی و امنیتی خود را در افغانستان حفظ کند تا در صورت بروز هرگونه تهدید، غافلگیر نشود.
انگیزههای سیاسی بر منافع اقتصادی غلبه دارد
این تحلیلگر مسائل افغانستان با رد این دیدگاه که روسیه به دنبال منافع اقتصادی گسترده در افغانستان است، اظهار داشت: «افغانستان برای روسیه بازار اقتصادی بزرگی محسوب نمیشود و پروژههایی مانند انتقال انرژی از آسیای مرکزی به جنوب آسیا نیز الزاماً در راستای منافع مسکو نیست.»
وی توضیح داد که حتی در برخی موارد، متوقف شدن پروژههایی مانند انتقال گاز به پاکستان و هند میتواند به سود روسیه باشد؛ زیرا از شکلگیری مسیرهای جایگزین صادرات انرژی جلوگیری میکند. به همین دلیل، از نگاه او، شناسایی طالبان بیش از آنکه یک تصمیم اقتصادی باشد، اقدامی سیاسی و امنیتی است.
رحمانی همچنین به موضوع مواد مخدر اشاره کرد و گفت یکی دیگر از دغدغههای مهم روسیه، جلوگیری از قاچاق مواد مخدر افغانستان به خاک این کشور است. او معتقد است بدون داشتن روابط مستقیم با طالبان، کنترل این موضوع و همکاریهای امنیتی در این زمینه دشوار خواهد بود.
روسیه در پی مدیریت تهدید است، نه حمایت از طالبان
رحمانی تصریح کرد که نباید شناسایی طالبان از سوی روسیه به معنای حمایت کامل از این گروه تلقی شود. به گفته وی، مسکو همچنان طالبان را جریانی ایدئولوژیک و بالقوه تهدیدآفرین میداند، اما ترجیح داده است به جای قطع ارتباط، این تهدید را از طریق تعامل مدیریت کند.
وی افزود: «روسیه به خوبی میداند که گروههای بنیادگرا میتوانند در آینده علیه منافع خود این کشور نیز اقدام کنند؛ به همین دلیل تلاش میکند همواره کانال ارتباطی با کابل را حفظ کند و از نزدیک بر تحولات افغانستان اشراف اطلاعاتی داشته باشد.»
شناسایی طالبان؛ تضمینکننده ثبات نیست
رحمانی در پاسخ به این پرسش که آیا شناسایی طالبان میتواند به ثبات افغانستان کمک کند، گفت: «به رسمیت شناختن یک حکومت معمولاً باعث افزایش مشروعیت سیاسی آن میشود، اما این موضوع به تنهایی برای ایجاد ثبات کافی نیست.»
وی افزود که عوامل متعددی مانند وضعیت اقتصادی، امنیت داخلی، مشارکت سیاسی و عملکرد حکومت در ایجاد ثبات نقش دارند و شناسایی بینالمللی تنها یکی از این عوامل است.
او ادامه داد: «البته اگر کشورهای بیشتری طالبان را به رسمیت بشناسند، دستکم از نظر روانی، فضای تجارت، سرمایهگذاری و فعالیتهای اقتصادی در افغانستان با اطمینان بیشتری همراه خواهد شد و مردم نیز احساس خواهند کرد که کشور از انزوای بینالمللی فاصله گرفته است.»
طالبان هنوز معیارهای دولتداری را رعایت نکردهاند
رحمانی مهمترین مانع شناسایی گسترده طالبان را عملکرد این گروه در حوزه حکومتداری دانست و گفت طالبان هنوز نتوانستهاند خود را از یک گروه شورشی به یک دولت مسئول و پاسخگو تبدیل کنند.
وی اظهار داشت: «دولتها باید معیارهایی مانند پاسخگویی، رعایت حقوق شهروندان، مشارکت گروههای مختلف سیاسی و قومی، برخورد قانونی با مخالفان و ایجاد ساختارهای حکمرانی را رعایت کنند، اما طالبان هنوز در بسیاری از این حوزهها با چالش جدی روبهرو هستند.»
به گفته وی، برخورد با مخالفان سیاسی، محدودیتهای گسترده اجتماعی، حذف بخش بزرگی از جامعه از ساختار قدرت و نبود یک دولت فراگیر، از مهمترین عواملی است که مانع شناسایی طالبان از سوی بسیاری از کشورها شده است.
تجربه پاکستان؛ هشداری برای سایر کشورها
این تحلیلگر مسائل افغانستان با اشاره به تجربه پاکستان گفت اسلامآباد در دوره نخست حکومت طالبان از نخستین کشورهایی بود که این گروه را به رسمیت شناخت، اما امروز خود با پیامدهای امنیتی این سیاست روبهرو است.
وی افزود: «گروههای بنیادگرا ماهیتی غیرقابلپیشبینی دارند و ممکن است حتی علیه حامیان خود نیز اقدام کنند. پاکستان اکنون هزینه سیاستهای گذشته خود را میپردازد و با ناامنیهای مرزی و فعالیت گروههای تندرو مواجه است.»
رحمانی معتقد است روسیه نیز این تجربه را به خوبی درک میکند و به همین دلیل، در کنار برقراری روابط با طالبان، همچنان نسبت به آینده این گروه با احتیاط و نگرانی برخورد میکند.
کشورهای منطقه به دنبال مهار تهدید طالبان هستند
رحمانی در بخش دیگری از سخنان خود به رویکرد کشورهای همسایه افغانستان پرداخت و گفت ایران، چین، کشورهای آسیای مرکزی و حتی پاکستان، بیش از آنکه به دنبال کسب منافع اقتصادی از تعامل با طالبان باشند، تلاش میکنند تهدیدهای امنیتی ناشی از حضور این گروه را مدیریت کنند.
وی اظهار داشت: «طالبان از نگاه بسیاری از کشورهای منطقه، همچنان یک جریان بنیادگرا با رفتارهای غیرقابلپیشبینی است. نگرانی اصلی این کشورها، احتمال گسترش افراطگرایی، نفوذ گروههای تروریستی، بیثباتی مرزها و استفاده قدرتهای خارجی از این جریانها برای ایجاد ناامنی در منطقه است.»
او در پایان تأکید کرد که تا زمانی که طالبان نتوانند ساختار حکمرانی خود را اصلاح کنند، اعتماد جامعه جهانی را جلب نمایند و از یک گروه ایدئولوژیک به یک دولت مسئول تبدیل شوند، روند شناسایی بینالمللی این حکومت همچنان کند و محدود خواهد بود.
طالبان در مرداد ۱۴۰۰ و پس از خروج نیروهای آمریکایی و ناتو، بار دیگر کنترل افغانستان را در دست گرفتند. با وجود گذشت پنج سال از تشکیل حکومت این گروه، اکثر کشورهای جهان به دلیل نبود دولت فراگیر، محدودیتهای گسترده علیه زنان و دختران، نگرانی از وضعیت حقوق بشر و تداوم فعالیت گروههای تروریستی، از شناسایی رسمی حکومت طالبان خودداری کردهاند. روسیه با اعلام شناسایی طالبان، نخستین کشوری شد که این اقدام را به صورت رسمی انجام داد؛ تصمیمی که از سوی بسیاری از تحلیلگران، بیش از آنکه ناشی از تغییر نگاه به طالبان باشد، در چارچوب رقابتهای ژئوپلیتیکی، تحولات پس از جنگ اوکراین و ملاحظات امنیتی مسکو در آسیای مرکزی ارزیابی میشود.
