به گزارش ایراف، تنگه بابالمندب بهعنوان یکی از شریانهای اصلی تجارت جهانی، حلقه اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و سپس کانال سوئز و مدیترانه است.
این آبراهه باریک که عرض آن در کمترین نقطه به حدود ۳۰ کیلومتر میرسد، میان یمن، جیبوتی و اریتره قرار دارد و نقشی تعیینکننده در انتقال انرژی و کالا میان آسیا، اروپا و آمریکا ایفا میکند.
بر اساس دادههای بینالمللی، روزانه ۷ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت از این مسیر عبور میکند و ۱۲ تا ۱۵ درصد تجارت جهانی به مقصد بازارهای غربی و آسیایی از این تنگه میگذرد.
همچنین ۲۵ درصد گاز طبیعی مایع مورد نیاز اروپا از همین مسیر تأمین میشود.
سالانه حدود ۲۱ هزار کشتی از بابالمندب عبور میکنند و ارزش محمولههای آنها به ۷۰۰ میلیارد دلار میرسد.
پیامدهای اختلال در بابالمندب
الجزیره در گزارشی تأکید کرده است که هرگونه اختلال در این تنگه، بهویژه اگر با توقف تردد در تنگه هرمز همراه شود، میتواند یک بحران حملونقل جهانی ایجاد کند.
در چنین شرایطی، مسیر کشتیها میان آسیا و اروپا از ۳۱ روز به ۴۱ روز افزایش یافته و هزینه سفر یک کشتی کانتینری متوسط از یک میلیون دلار به حدود ۱.۷ میلیون دلار میرسد.
نقش انصارالله در تغییر معادلات دریایی
عامر الشوبکی، کارشناس بازار انرژی، در گفتوگو با الجزیره گفته است انصارالله یمن نشان داده که قادر است بابالمندب را از نظر تجاری «ناامن» کند؛ وضعیتی که عملاً به معنای نزدیک شدن به تعطیلی کامل این آبراهه است.
نیروهای یمنی طی سالهای اخیر بیش از ۱۰۰ حمله به کشتیها انجام دادهاند و همین امر شرکتهای بزرگ را به تغییر مسیر واداشته است.
جریان نفت عبوری از بابالمندب از ۹ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۳ به ۴ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
این اختلالات مستقیماً کانال سوئز را نیز تحت تأثیر قرار داده؛ بهگونهای که درآمدهای این کانال از ۱۰.۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ به حدود ۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده و تعداد کشتیهای عبوری از ۲۶ هزار فروند به ۱۳ هزار فروند کاهش یافته است.
این کاهش شدید، مصر را از یکی از مهمترین منابع ارز خارجی محروم کرده و فشار بر بودجه و نرخ پوند را افزایش داده است.
محاصره گازانبری آبراهههای نفتی
به گفته الشوبکی، خطر اصلی زمانی رخ میدهد که تهدید در هرمز و بابالمندب همزمان شود. پس از آغاز تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و ایجاد اختلال در هرمز، عربستان برای انتقال نفت خود از خط لوله «شرق–غرب» استفاده کرد تا نفت را از شرق کشور به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کند.
این خط لوله در هفتههای اخیر ۴.۷ میلیون بشکه نفت در روز منتقل کرده که نیمی از آن راهی چین شده است.
اما نفت خروجی از بندر ینبع برای رسیدن به بازارهای آسیایی ناگزیر باید از بابالمندب عبور کند؛ بنابراین بستن بابالمندب میتواند یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین عربستان برای دور زدن هرمز را از کار بیندازد.
به این ترتیب، در صورت بسته شدن همزمان هرمز و بابالمندب، عربستان، چین و مصر از بزرگترین بازندگان این بحران خواهند بود و دامنه جنگ بهطور مستقیم منافع اروپا، هند، ژاپن و کره جنوبی را نیز درگیر خواهد کرد.
فشار بر زنجیرههای تأمین جهانی
گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) نشان میدهد تغییر مسیر کشتیها از بابالمندب به سمت «دماغه امید نیک» تا اواسط سال ۲۰۲۴، تقاضای جهانی برای کشتیها را ۳ درصد و برای کشتیهای کانتینری را ۱۲ درصد افزایش داده است؛ موضوعی که فشار سنگینی بر بنادر جهان و هزینههای حملونقل وارد کرده است.
لوری هیتایان، کارشناس انرژی، تأکید میکند که تأثیر این بحران تنها محدود به نفت و گاز نیست؛ بلکه تمامی زنجیرههای تأمین کالا را تحت تأثیر قرار میدهد.
افزایش زمان رسیدن کالا از آسیا به اروپا بهطور میانگین ۱۵ تا ۲۰ روز، بالا رفتن هزینههای حملونقل و فشار بر اقتصاد کشورهای منطقه از پیامدهای مستقیم این وضعیت است.
هشدار درباره فلج شدن تجارت جهانی
خبرگزاری رویترز نیز هشدار داده است که حتی تهدید مداوم به بستن بابالمندب میتواند تجارت جهانی را مختل کند؛ زیرا افزایش حق بیمهها و بالا رفتن ارزیابیهای ریسک، شرکتهای کشتیرانی را به انتخاب مسیرهای طولانیتر وادار میکند.
این تغییر مسیرها پیش از وقوع هرگونه حمله واقعی، قیمت کالاها و مایحتاج اساسی را افزایش میدهد.
در نهایت میتوان گفت که بابالمندب تنها یک نقطه جغرافیایی نیست؛ شریان حیاتی انرژی و تجارت جهانی است.
هرگونه تهدید برای بستن آن، شوکهای گستردهای به اقتصاد جهان وارد میکند و در صورت همزمانی با بحران در تنگه هرمز، میتواند یکی از پیچیدهترین و خطرناکترین چالشهای اقتصادی و امنیتی سالهای اخیر را رقم بزند؛ چالشی که دامنه آن از غرب آسیا تا اروپا و شرق آسیا امتداد مییابد.
