درگذشت نخستین فضانورد افغانستان؛ کسی‌ که قرآن را به فضا برد

به گزارش ایراف، عبدالاحد مومند که در سال ۱۹۸۸ میلادی با سفر به ایستگاه فضایی «میر» نام افغانستان را در تاریخ فضانوردی جهان ثبت کرد، پس از یک دوره بیماری سخت در آلمان چشم از جهان فروبست. او نخستین شهروند افغانستان و چهارمین مسلمان جهان بود که به فضا سفر کرد و در طول مأموریت خود چندین دستاورد تاریخی را رقم زد.

از تولد در غزنی تا سفر به فضا

عبدالاحد مومند در سال ۱۹۵۹ میلادی(۱۳۳۷) در شهرستان اندر ولایت غزنی متولد شد. وی پس از پایان تحصیلات متوسطه در دبیرستان حبیبیه کابل، وارد دانشگاه پلی‌تکنیک کابل شد و سپس به خدمت نظامی پیوست.

مومند برای فراگیری آموزش‌های هوانوردی به اتحاد جماهیر شوروی فرستاده شد و در مدارس عالی هوانوردی نظامی کراسنودار و مهندسی نیروی هوایی کی‌یف تحصیل کرد. او پس از بازگشت به افغانستان، به عنوان خلبان جنگنده در نیروی هوایی افغانستان فعالیت کرد و به سرعت به یکی از نیروهای برجسته این بخش تبدیل شد.

توانایی‌های علمی و حرفه‌ای او زمینه انتخابش را برای حضور در برنامه فضایی «اینترکاسموس» شوروی فراهم کرد؛ برنامه‌ای که به کشورهای هم‌پیمان شوروی امکان مشارکت در مأموریت‌های فضایی را می‌داد.

سفر به فضا

اوج زندگی حرفه‌ای مومند در ۲۹ اوت ۱۹۸۸ رقم خورد؛ زمانی که همراه با ولادیمیر لیاخوف و والری پولیاکوف با فضاپیمای «سایوز TM-6» راهی ایستگاه فضایی «میر» شد.

او حدود ۹ روز را در مدار زمین سپری کرد و در مجموعه‌ای از آزمایش‌های علمی، پزشکی و زیست‌شناسی مشارکت داشت. بخشی از مأموریت او به مطالعه شرایط زیستی انسان در فضا اختصاص داشت و بخشی دیگر شامل تصویربرداری از زمین و مناطق مختلف جهان بود.

مومند در جریان این سفر توانست از افغانستان نیز تصویربرداری کند؛ تصاویری که از نخستین نماهای ثبت‌شده این کشور از فراسوی جو زمین به شمار می‌رود. او همچنین از مدار زمین با دکتر نجیب، رئیس‌جمهور وقت افغانستان و اعضای خانواده خود به صورت تلفنی ارتباط برقرار کرد.

یکی از ماندگارترین رویدادهای این مأموریت، بردن نسخه‌ای از قرآن کریم به فضا و تلاوت آیاتی از آن در مدار زمین بود؛ اقدامی که نام او را در تاریخ اکتشافات فضایی جهان و در میان مسلمانان برجسته ساخت.

همچنین تماس او با مادرش به زبان پشتو باعث شد این زبان برای نخستین بار در فضا شنیده و در تاریخ فضانوردی ثبت شود؛ رخدادی که برای بسیاری از افغان‌ها نمادی از حضور کشورشان در عرصه علم و فناوری جهان محسوب می‌شود.

میراث مومند

بازگشت موفقیت‌آمیز عبدالاحد مومند به زمین با استقبال گسترده مردم افغانستان همراه شد و او به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های ملی کشور تبدیل شد.

مومند در همان سال عنوان «قهرمان اتحاد شوروی»، «قهرمان جمهوری دموکراتیک افغانستان» و نشان لنین را دریافت کرد و بعدها به عنوان معاون وزارت هوانوردی ملکی افغانستان منصوب شد.

پس از سقوط دولت دکتر نجیب‌الله و آغاز جنگ‌های داخلی، مومند افغانستان را ترک کرد و از سال ۱۹۹۲ در آلمان اقامت گزید. او در سال ۲۰۰۳ تابعیت آلمان را دریافت کرد و تا پایان عمر در نزدیکی شهر اشتوتگارت زندگی می‌کرد.

مومند در سال‌های اقامت در اروپا همچنان به عنوان یکی از نمادهای علمی افغانستان شناخته می‌شد و در سال ۲۰۱۳ به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد سفر فضایی خود به دعوت دولت افغانستان به کشور بازگشت.

در کشوری که دهه‌ها با جنگ، ناامنی و بحران شناخته شده است، نام عبدالاحد مومند همواره یادآور یکی از معدود دستاوردهای علمی و بین‌المللی افغانستان باقی ماند.

بسیاری از افغان‌ها او را نه تنها یک فضانورد، بلکه نماد توانایی، دانش و اثبات این واقعیت می‌دانند که افغانستان نیز می‌تواند در عرصه‌های پیشرفته علمی جهان سهم و حضور داشته باشد.

با درگذشت عبدالاحد مومند، افغانستان یکی از برجسته‌ترین چهره‌های علمی تاریخ معاصر خود را از دست داد؛ شخصیتی که نامش برای همیشه با نخستین سفر یک افغان به فضا گره خورده است.

واکنش‌های گسترده به مرگ فضانورد

پس از انتشار خبر درگذشت عبدالاحد مومند، شبکه‌های اجتماعی افغانستان پر از پیام های تسلیت و همدردی است که نشان‌دهنده جایگاه ویژه او برای افکارعمومی افغانستان است.

حامد کرزی، رئیس‌جمهور اسبق افغانستان درباره مومند نوشت: عبدالاحد مومند اولین افغان بود که به فضا رفت و یک اجرای فراموش ناشدنی و عالی را برای افغانستان ثبت کرد.

همچنین اشرف غنی احمدزی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان در واکنش مرگ عبدالاحد مومند نوشته است: او با استفاده از فضای بیکران الهی، همراه با رنگ‌ها و پیام ملی افغانستان، کشورش را به جهان معرفی کرد و در کنار هویت افغانی خود، با در دست داشتن کتاب آسمانی اسلام، قرآن کریم، جلوه‌ای از ایمان اسلامی‌اش را نیز به دیگر فضانوردان «سایوز» و جهانیان نشان داد.

وی با اشاره به سفر ۹ روزه مومند به فضا عنوان کرد: حضور او در ایستگاه فضایی «میر» برای بسیاری از افغان‌ها، تلخی‌های سال ۱۹۸۸ و سال‌های دیگر آن دهه پرتنش جنگ‌های داخلی را تا حدی به فراموشی سپرد.

محمدحنیف اتمر، وزیر خارجه پیشین افغانستان نیز با اشتراک گذاری عکسی از مومند نوشته است: عبدالاحد مومند، فرزند افتخارآفرین افغانستان است که با در دست داشتن قرآن به فضا رفت و زبان مادری خود را نیز در این سفر ثبت کرد.

از سوی دیگر، شاه‌حسین مرتضوی، مشاور رئیس‌جمهور پیشین نیز در این باره نوشت: متاسفانه هر از گاهی خبر خاموش شدن یکی از چهره‌های ماندگار و افتخارآفرین کشور در دیار غربت منتشر می‌شود؛ خبرهایی که اندوهی عمیق را در دل هموطنان بر جای می‌گذارد.

وی افزود: درگذشت عبدالاحد مومند، نخستین فضانورد افغانستان و یکی از برجسته‌ترین فرزندان این سرزمین، ضایعه‌ای بزرگ برای مردم افغانستان است. او با سفر تاریخی خود به فضا، نام افغانستان را در سطح جهان مطرح ساخت و برگ زرینی در تاریخ کشور به یادگار گذاشت.

بسیاری از کاربران افغانستانی، با اشتراک گذاری عکس‌هایی از عبدالاحد مومند، به مرگ او واکنش نشان داده و پیام‌های همدردی نوشته‌اند.