اشکان ممبینی، کارشناس ارشد مسائل بینالملل، در گفتوگو با ایراف، با تأکید بر اینکه تفاهم اخیر میان ایران و آمریکا به معنای توافق نهایی نیست، گفت: «این بار آمریکا باید با اقدامات عملی، رفع تحریمها، احترام به حقوق ملت ایران و کنترل اقدامات رژیم صهیونیستی، حسننیت خود را ثابت کند؛ در غیر این صورت، بیاعتمادی موجود همچنان پابرجا خواهد ماند.»
ممبینی در ابتدای این گفتوگو، با تأکید بر اینکه نباید نسبت به تفاهم اخیر دچار خوشبینی یا بدبینی افراطی شد، اظهار کرد: این سند هنوز توافق نهایی محسوب نمیشود، بلکه صرفاً یک تفاهمنامه است که مسیر رسیدن به توافق را مشخص میکند.
وی افزود: این تفاهم یک بازهٔ زمانی ۶۰ روزه را برای ادامهٔ مذاکرات در نظر گرفته است و در این مدت باید مشخص شود که آیا دو طرف میتوانند دربارهٔ موضوعات اختلافی به توافق نهایی برسند یا خیر.
این کارشناس ارشد روابط بینالملل تصریح کرد: نتیجهٔ این روند، به میزان انعطاف دو طرف، حفظ منافع ملی جمهوری اسلامی ایران و همچنین ارادهٔ واقعی آمریکا برای رسیدن به توافق بستگی دارد.
ممبینی ادامه داد: آمریکا نیز به دلیل شرایط اقتصادی، هزینههای ناشی از درگیریهای خارجی و کاهش جایگاه بینالمللی خود، تمایل چندانی به ورود به یک جنگ جدید ندارد و ترجیح میدهد اختلافات از مسیر دیپلماسی مدیریت شود.
وی در عین حال خاطرنشان کرد: مهمترین مانع موجود، سابقهٔ طولانی بدعهدی آمریکا است؛ از خروج یکجانبه از برجام گرفته تا رفتارهای خصمانهای که طی چهار دههٔ گذشته علیه جمهوری اسلامی ایران داشته است.
رژیم صهیونیستی همچنان مانع اصلی روند مذاکرات است
ممبینی با اشاره به اقدامات رژیم صهیونیستی گفت: این رژیم همواره تلاش کرده با افزایش تنش در منطقه، ایران را به واکنش نظامی وادار کند تا روند مذاکرات متوقف شود.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته، با هوشمندی اجازه نداده وارد تلهٔ طراحیشده از سوی رژیم صهیونیستی شود و تلاش کرده ضمن حفظ اقتدار، مسیر دیپلماسی را نیز باز نگه دارد.
این کارشناس ارشد مسائل بینالملل با اشاره به تحولات لبنان و محور مقاومت اظهار کرد: برخلاف گذشته، امروز حزبالله از توان بیشتری برخوردار است و همین موضوع باعث شده محاسبات رژیم صهیونیستی تغییر کند.
به گفتهٔ وی، جایگاه سیاسی بنیامین نتانیاهو نیز مانند گذشته نیست و حتی گزارشهایی دربارهٔ تلاش برخی جریانهای سیاسی آمریکا برای کنار گذاشتن وی از قدرت منتشر شده است که نشان میدهد واشنگتن نیز به دنبال کاهش تنش در منطقه نیست.
ممبینی تأکید کرد: این تحولات موجب شده فضای منطقه نسبت به گذشته تغییر کند و زمینه برای حرکت به سمت یک ثبات نسبی، بیش از پیش فراهم شود.
اقتدار ایران، آمریکا را به پای میز مذاکره کشاند
وی با اشاره به شرایط جدید منطقه گفت: تفاهم اخیر باید در چارچوب واقعیتهای جدید منطقهای و بینالمللی تحلیل شود؛ زیرا امروز ایران کشوری نیست که تحت فشار، تهدید یا تحریم، از حقوق و منافع ملی خود عقبنشینی کند.
ممبینی افزود: در سالهای اخیر، توانمندیهای دفاعی، موشکی، پهپادی و همچنین نفوذ سیاسی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران افزایش یافته است و همین مسئله موجب شده طرف مقابل جایگاه ایران را در معادلات منطقهای بپذیرد.
وی با اشاره به جنگ اخیر نیز اظهار کرد: عملکرد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، بهویژه در حوزهٔ موشکهای بالستیک و پهپادی، توان دفاعی کشور را بیش از گذشته به نمایش گذاشت و آمریکا را با واقعیتهای جدید منطقه روبهرو کرد.
این کارشناس ارشد مسائل بینالملل ادامه داد: از هفتههای ابتدایی این تحولات، آمریکا از طریق واسطهها پیامهایی برای آغاز مذاکرات ارسال کرد؛ زیرا به این جمعبندی رسید که بدون گفتوگو با ایران، امکان مدیریت شرایط منطقه وجود ندارد.
ممبینی همچنین با اشاره به اهمیت راهبردی تنگهٔ هرمز گفت: این گذرگاه به یکی از مهمترین اهرمهای قدرت جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است و همین مسئله باعث شد دولت آمریکا توجه ویژهای به باز ماندن این مسیر داشته باشد.
آمریکا باید اعتماد ازدسترفته را بازسازی کند
ممبینی در پاسخ به این سؤال که چه شرایطی میتواند مذاکرات را به یک توافق پایدار برساند، گفت: جمهوری اسلامی ایران همواره حسننیت خود را نشان داده و در تمام مراحل مذاکرات، مسیر دیپلماسی را باز گذاشته است.
وی افزود: ایران هیچگاه آغازگر جنگ نبوده و همواره تلاش کرده اختلافات از طریق مذاکره حل شود؛ اما در مقابل، این آمریکا بوده که با خروج از برجام و اقدامات خصمانه، زمینهٔ بیاعتمادی را فراهم کرده است.
این کارشناس ارشد مسائل بینالملل اظهار کرد: در جریان مذاکرات نیز حملات نظامی و اقدامات تنشآفرین صورت گرفت و همین رفتارها موجب شد سطح اعتماد ایران نسبت به آمریکا به پایینترین حد ممکن برسد.
ممبینی تأکید کرد: اکنون دیگر جمهوری اسلامی ایران نیازی به اثبات حسننیت خود ندارد و این آمریکا است که باید با اقدامات عملی، از جمله رفع تحریمها، احترام به حاکمیت ایران و جلوگیری از اقدامات رژیم صهیونیستی، اعتماد ازدسترفته را بازسازی کند.
سرنوشت تفاهم در گرو عملکرد واشنگتن است
وی دربارهٔ آیندهٔ مذاکرات گفت: هنوز برای قضاوت دربارهٔ نتیجهٔ نهایی زود است؛ زیرا تفاهم فعلی صرفاً مبنایی برای آغاز مذاکرات محسوب میشود.
ممبینی افزود: در طول ۶۰ روز آینده باید مشخص شود که آیا آمریکا به تعهدات اولیهٔ خود عمل میکند یا خیر.
وی ادامه داد: اگر واشنگتن مرحله به مرحله حسننیت خود را نشان دهد و به تعهداتش پایبند باشد، مسیر برای ورود به مراحل بعدی مذاکرات هموار خواهد شد.
این کارشناس ارشد مسائل بینالملل تصریح کرد: تعویق برخی نشستهای دیپلماتیک نیز نشان داد که جمهوری اسلامی ایران بر اساس منافع ملی خود، دربارهٔ زمان و نحوهٔ ادامهٔ مذاکرات تصمیم میگیرد و این موضوع بیانگر اقتدار دستگاه دیپلماسی کشور است.
افکار عمومی همچنان به آمریکا بیاعتماد است
ممبینی در پایان، با اشاره به نگرانیهای مردم نسبت به مذاکرات گفت: بدبینی موجود در افکار عمومی کاملاً طبیعی است؛ زیرا مردم طی چهار دههٔ گذشته، بارها شاهد بدعهدی آمریکا بودهاند.
وی افزود: همین سابقه باعث شده اعتماد عمومی نسبت به وعدههای آمریکا به شدت کاهش یابد و این مسئله در هرگونه توافق احتمالی باید مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس ارشد مسائل بینالملل تأکید کرد: تیم مذاکرهکنندهٔ جمهوری اسلامی ایران از تجربه و توان لازم برخوردار است و اگر با تکیه بر رهنمودهای رهبر معظم انقلاب، هوشیاری و بیاعتمادی نسبت به رفتار آمریکا را در دستور کار خود قرار دهد، میتواند از این مرحله نیز با موفقیت عبور کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر آمریکا واقعاً خواهان دستیابی به یک توافق پایدار است، باید سیاست فشار، تهدید و تحریم را کنار بگذارد و با پایبندی عملی به تعهدات خود، زمینهٔ بازسازی اعتماد ازدسترفته را فراهم کند.
پس از دور جدید رایزنیهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا، دو طرف به یک تفاهم اولیه دست یافتهاند که بر اساس آن، قرار است طی یک بازهٔ زمانی ۶۰ روزه، مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی ادامه یابد. این تفاهم هنوز به معنای احیای توافق هستهای یا توافق جامع جدید نیست و سرنوشت آن، به میزان پایبندی طرفین به تعهدات، تحولات منطقهای و ارادهٔ سیاسی دو کشور برای حل اختلافات از مسیر دیپلماسی وابسته است.
