به گزارش ایراف، حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر از شهروندان هرات، عمدتاً مردان، در محله جبرئیل این شهر گرد هم آمدند تا حمایت خود را از زنانی که طی روزهای اخیر توسط طالبان بازداشت شده بودند، اعلام کنند. این زنان به دلیل آنچه طالبان «رعایت نکردن حجاب مورد تأیید» این گروه عنوان کردهاند، بازداشت شدهاند.
گزارش خبرگزاری فرانسه حاکی است که بازداشتشدگان به دلیل نپوشیدن چادری یا نپوشاندن کامل صورت هدف برخورد نیروهای امر به معروف و نهی از منکر طالبان قرار گرفتهاند. در پی انتشار خبر این بازداشتها، فراخوانهایی در شبکههای اجتماعی برای برگزاری تجمع اعتراضی و حمایت از زنان بازداشتشده منتشر شد.
شاهدان عینی میگویند نیروهای امنیتی طالبان برای پایان دادن به این تجمع از چوب، شلاق و سلاح گرم استفاده کردند. یکی از شاهدان به خبرگزاری فرانسه گفته است که نیروهای طالبان حتی به هوا شلیک کردند تا معترضان را متفرق سازند. شاهد دیگری نیز از زخمی شدن چندین نفر در جریان این رویداد خبر داده و گفته است آثار خون را در محل تجمع مشاهده کرده است.
یک عکاس حاضر در محل نیز اظهار داشته که نیروهای امنیتی طالبان علاوه بر ضرب و شتم معترضان، به سمت جمعیت تیراندازی کردهاند و در نتیجه شمار قابل توجهی از افراد مجروح شدهاند.
با این حال، هنوز مشخص نیست افرادی که در این رویداد آسیب دیدهاند بر اثر اصابت گلوله زخمی شدهاند یا در نتیجه ضرب و شتم و سایر اقدامات خشونتآمیز نیروهای امنیتی. همچنین تاکنون آمار رسمی و دقیقی از تعداد مجروحان منتشر نشده و گزارشهای موجود نیز به صورت مستقل تأیید نشدهاند.
در همین حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی درباره موج بازداشت زنان در هرات نوشته است که نیروهای وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در روزهای اخیر عملیات گستردهای را برای اجرای سختگیرانه مقررات پوشش در این شهر آغاز کردهاند. این رسانه به نقل از ساکنان هرات گزارش داده که زنان و دخترانی که بدون چادری یا با پوششی متفاوت از معیارهای مورد نظر طالبان در اماکن عمومی حضور داشتهاند، بازداشت شدهاند.
آسوشیتدپرس همچنین به واکنش سازمان ملل متحد اشاره کرده و نوشته است که هیأت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) نسبت به گزارشهای مربوط به بازداشت زنان ابراز نگرانی کرده است. این نهاد خواستار رعایت حقوق و آزادیهای اساسی زنان شده و هشدار داده است که برخوردهای مبتنی بر نوع پوشش میتواند به افزایش محدودیتهای اجتماعی علیه زنان افغان منجر شود.
از سوی دیگر، شبکه بیبیسی در گزارش خود اعتراضات جبرئیل را رویدادی کمسابقه در افغانستان تحت حاکمیت طالبان توصیف کرده است. این رسانه یادآور شده که در سالهای اخیر، به دلیل فضای شدید امنیتی، اعتراضات عمومی به ندرت شکل گرفته و شرکت در چنین تجمعهایی معمولاً با خطر بازداشت یا برخوردهای خشونتآمیز همراه بوده است.
بیبیسی همچنین تأکید کرده که حضور مردان در این تجمع اعتراضی اهمیت ویژهای دارد. به نوشته این رسانه، در شرایطی که اعتراضات زنان طی سالهای گذشته به شدت سرکوب شده است، حضور مردان در حمایت از زنان بازداشتشده میتواند نشانهای از گسترش نارضایتی عمومی نسبت به سیاستهای طالبان در قبال زنان باشد.
شبکه دویچهوله آلمان گزارش داده که نیروهای امنیتی طالبان برای متفرق کردن معترضان از شلیک هوایی و استفاده از زور بهره گرفتهاند و چندین نفر در جریان این درگیریها زخمی شدهاند.
دویچهوله همچنین این رویداد را در چارچوب محدودیتهای فزاینده علیه زنان تحلیل کرده و نوشته است که طالبان طی نزدیک به پنج سال گذشته بهطور مستمر دایره حضور زنان در عرصه عمومی را محدود کردهاند. از نگاه این رسانه، بازداشت زنان به دلیل نوع پوشش بخشی از سیاست گستردهتر طالبان برای کنترل اجتماعی و محدودسازی آزادیهای فردی است.
شبکه فرانس۲۴ نیز با استناد به گزارش خبرگزاری فرانسه نوشته است که بخش قابل توجهی از معترضان را مردانی تشکیل میدادند که برای حمایت از زنان بازداشتشده به خیابان آمده بودند. این رسانه تأکید کرده که چنین صحنهای در افغانستان کنونی کمسابقه است و نشان میدهد نگرانی درباره وضعیت زنان از محدوده فعالان حقوق زن فراتر رفته و به بخشی از جامعه محلی نیز سرایت کرده است.
فرانس۲۴ همچنین به اظهارات مقامهای طالبان پرداخته که مدعی شدهاند نیروهای امنیتی صرفاً برای کنترل وضعیت و جلوگیری از بینظمی وارد عمل شدهاند. با این حال، این رسانه یادآور شده که مقامهای طالبان به طور مستقیم درباره گزارشهای مربوط به تیراندازی به سمت معترضان یا مجروح شدن افراد توضیحی ارائه نکردهاند.
همچنین روزنامه آلمانی اشپیگل نیز در گزارش خود از «سرکوب خشونتآمیز» اعتراضات هرات سخن گفته و نوشته است که رویدادهای جبرئیل بار دیگر توجه جامعه جهانی را به وضعیت حقوق زنان در افغانستان جلب کرده است. این رسانه گزارشهای مربوط به ضربوشتم معترضان و استفاده از سلاح گرم را نشانهای از کاهش بیشتر فضای مدنی در کشور دانسته است.
اشپیگل نوشته است که اعتراضات هرات از آن جهت اهمیت دارد که مخالفت با سیاستهای مربوط به پوشش زنان از فضای مجازی به عرصه عمومی و خیابانها کشیده شده است. به اعتقاد این رسانه، این موضوع میتواند بیانگر افزایش نارضایتی اجتماعی از محدودیتهای اعمالشده توسط طالبان باشد.
پایگاه خبری سوئیسی ناوچ نیز در گزارشی به بازداشت زنان بدون چادری یا زنانی که صورت خود را به طور کامل نپوشانده بودند پرداخته و نوشته است که تشدید اجرای مقررات پوشش در هرات با واکنش منفی بخشی از شهروندان مواجه شده است. این رسانه تأکید کرده که اقدامات اخیر طالبان حتی در مقایسه با ماههای گذشته نیز سختگیرانهتر ارزیابی میشود.
برگزاری تجمعهای اعتراضی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان رویدادی کمسابقه به شمار میرود؛ زیرا شرکتکنندگان معمولاً با خطر بازداشت، برخوردهای خشونتآمیز و پیامدهای امنیتی روبهرو هستند. از همین رو، حضور دهها نفر در حمایت از زنان بازداشتشده در هرات توجه ناظران را به خود جلب کرده است.
در واکنش به این رویداد، سخنگوی فرماندهی پولیس طالبان در هرات تأیید کرد که گروهی از شهروندان تلاش کرده بودند «به بهانه اعتراض درباره موضوع حجاب» تجمع کنند. وی مدعی شد نیروهای امنیتی با حضور بهموقع خود توانستهاند اوضاع را به طور کامل تحت کنترل درآورند و از گسترش تنش جلوگیری کنند.
مقامهای طالبان اما به طور مستقیم به گزارشهای منتشرشده درباره استفاده از سلاح گرم علیه معترضان و همچنین ادعاهای مربوط به زخمی شدن افراد پاسخ ندادهاند.
این رویداد در شرایطی رخ میدهد که نگرانیهای بینالمللی درباره وضعیت حقوق زنان در افغانستان همچنان رو به افزایش است. طالبان از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، محدودیتهای گستردهای را بر آموزش، اشتغال، آزادی رفتوآمد و حضور اجتماعی زنان اعمال کردهاند. اجرای سختگیرانه مقررات پوشش از سوی نهادهای وابسته به وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان نیز بارها با انتقاد سازمانهای حقوق بشری و نهادهای بینالمللی مواجه شده است.
فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که ادامه بازداشت زنان به دلیل نوع پوشش و برخورد خشونتآمیز با معترضان میتواند نشانهای از محدودتر شدن فضای مدنی و تشدید کنترلهای اجتماعی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان باشد؛ موضوعی که اکنون به یکی از محورهای اصلی پوشش رسانههای بینالمللی درباره افغانستان تبدیل شده است.
