به گزارش ایراف، گزارشهای میدانی از منطقه جبرئیل در غرب شهر هرات حاکی از شکلگیری تجمعات اعتراضی در روز سه شنبه (۱۹ جوزا/خرداد ۱۴۰۵) است. این اعتراضات که در واکنش به ادعای بازداشت مکرر شماری از زنان به اتهام نقض ضوابط پوشش آغاز شد، با ورود یگانهای پدافندی و امنیتی حکومت طالبان به فاز تقابل کشیده شد. شاهدان عینی از تیراندازی هوایی و مستقیم جهت متفرق کردن تجمعات و زخمی شدن چندین شهروند خبر دادهاند، هرچند آمار دقیق تلفات به دلیل انسداد اطلاعاتی منطقه هنوز از سوی منابع پدافند غیرعامل هرات تایید نشده است.
پیشینه ساختاری؛ بافت دموگرافیک جبرئیل و چالش طرحهای انضباطی کابل
شهرک جبرئیل واقع در ناحیه سیزدهم هرات، به عنوان یکی از متراکمترین و کلیدیترین مناطق شیعه و هزارهنشین در غرب افغانستان، همواره از حساسیت ژئوپلیتیک و اجتماعی بالایی برخوردار بوده است. پس از تحولات اوت ۲۰۲۱ و به قدرت رسیدن مجدد طالبان، این منطقه بارها شاهد آزمون موازنه میان دیسپلین سختگیرانه کابل و هنجارهای اجتماعی محلی بوده است.
از سوی دیگر، بر اساس قانون جدید امر به معروف و نهی از منکر که اختیارات پایش گستردهای به ماموران محلی میدهد، شهرهای بزرگ افغانستان نظیر کابل، مزارشریف و هرات طی ماههای گذشته کانون اجرای طرحهای انضباطی پوشش بودهاند. ناظران امور پیش از این هشدار داده بودند که به دلیل بافت حساس اجتماعی جبرئیل، هرگونه برخورد سلیقهای یا شتابزده مأموران در این محدوده میتواند به سرعت به یک گسل امنیتی و تقابل اجتماعی تبدیل شود.
موضعگیری نهادهای بینالمللی و تکذیب وزارت امر به معروف
در پی انتشار اخبار این رویداد، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان، با انتشار بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس، نسبت به آنچه «استفاده بیش از حد از زور» علیه معترضان و بازداشتهای خودسرانه خواند، ابراز نگرانی کرد. وی با تاکید بر ضرورت کاهش تنشها، خواستار رعایت آزادیهای اساسی و خویشتنداری نیروهای امنیتی در مواجهه با تجمعات شهری شد.
این تحولات در حالی رخ میدهد که پیش از بالا گرفتن دامنه تجمعات، سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر حکومت طالبان گزارشهای مربوط به بازداشت گسترده زنان در هرات را به طور کامل تکذیب کرده و آن را فاقد اعتبار دانسته بود. با این حال، گردش سریع ویدیوها و روایتهای شهروندی در فضای مجازی، به این چالش رسانهای دامن زده و برخی کانالهای محلی نیز فراخوانهایی برای تجمعات بعدی در روز جمعه صادر کردهاند.
بنبست مدیریت بحران؛ پایش بیمارستانی و تثبیت وضعیت نظامی
طبق آخرین گزارشهای واصله از فکتهای میدانی هرات، پس از فروکش کردن تجمعات اولیه، مأموران امنیتی اقدامات مراقبتی و پایش بیمارستانی را برای شناسایی و بازداشت محرکان احتمالی آغاز کردهاند و اتمسفر شهرک جبرئیل تحت تدابیر شدید و استقرار یگانهای گشتی قرار دارد.
تحلیلگران مستقل مسائل افغانستان تأکید میکنند که فرارفتن از رویکردهای انکاری و پناه بردن به مدلهای سخت امنیتی در قبال چالشهای مدنی، نه تنها به حل ریشهای بحران کمک نمیکند، بلکه زمینه را برای مداخله و بهرهبرداری جریانهای فرامنطقهای و تشدید گسست میان جامعه و حاکمیت کابل فراهم خواهد ساخت.
