به گزارش ایراف، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع رسمی گزارش داد که هدف بنیادین از احداث این نیروگاه هستهای، تولید انرژی برق و پاسخگویی به تقاضای فزاینده بازار داخلی و منطقهای است. کاخ کرملین نیز با صدور بیانیهای تأیید کرد که این پروژه راهبردی به منظور جبران کسری انرژی و تأمین پایدار برق در منطقه آسیای مرکزی عملیاتی شده است؛ اقدامی که ازبکستان را به اولین کشور دارنده فناوری صلحآمیز هستهای در این حوزه جغرافیایی پس از استقلال تبدیل میکند.
پیشینه فناوری هستهای در آسیای مرکزی و میراث شوروی
پیشینه ساخت و توسعه تأسیسات هستهای در منطقه آسیای مرکزی به دوران جنگ سرد و ساختار فراملی اتحاد جماهیر شوروی بازمیگردد. در آن دوران، قزاقستان کانون اصلی آزمایشها و راکتورهای اتمی شوروی (مانند سایت سیمپالاتینسک) بود، اما پس از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱ و خلع سلاح داوطلبانه این کشورها، تمامی فعالیتهای عملیاتی در این حوزه متوقف یا برچیده شد.
تلاش جدید تاشکند و مسکو پس از گذشت بیش از سه دهه از آن تاریخ، یک چرخش استراتژیک در زیرساختهای انرژی منطقه محسوب میشود. توافق اولیه این پروژه در سال ۲۰۱۸ میان شوکت میرضیایف و ولادیمیر پوتین پایهگذاری شد و پس از سالها گمانهزنی فنی و ارزیابیهای پدافند زیستی، اکنون به مرحله اجرا درآمده است تا گره کور ناترازی انرژی در پرجمعیتترین کشور آسیای مرکزی را بگشاید.
دکترین انرژی روسیه و موازنه قدرت در همسایگی شمال افغانستان
از منظر ژئوپلیتیک، ورود شرکت دولتی «روساتم» به بازار انرژی ازبکستان، عمق نفوذ استراتژیک مسکو در حیاط خلوت سنتی خود را افزایش میدهد. روسیه با توسعه خطوط ریلی، کریدورهای ترانزیتی (مانند افغانـترانس) و اکنون صادرات فناوری هستهای، در حال تحکیم موقعیت خود در برابر نفوذ اقتصادی چین و غرب در منطقه است.
این تحول تکنولوژیک، به طور غیرمستقیم بر معادلات همسایگان جنوبی ازبکستان بهویژه افغانستان نیز اثرگذار خواهد بود. افغانستان در حال حاضر بخش عمدهای از برق وارداتی خود را از طریق خطوط انتقال انرژی ازبکستان، تاجیکستان و ترکمنستان تأمین میکند. افزایش ظرفیت تولید برق در ازبکستان از طریق این نیروگاه جدید، میتواند ثبات صادرات انرژی به شبکه برق افغانستان را در بلندمدت تضمین کرده و پایداری زیرساختی این کشور محصور در خشکی را تقویت کند.
چالشهای پدافندی و واکنشهای بینالمللی به اتمی شدن تاشکند
با وجود اهداف اعلامشده اقتصادی از سوی کرملین و تاشکند، احداث نخستین نیروگاه هستهای در منطقهای که با چالشهای زیستمحیطی نظیر کمآبی و خطر زلزله مواجه است، ملاحظات پدافند غیرعامل شدیدی را میطلبد. تأمین آب لازم برای خنکسازی راکتورها در بستر بحران هیدروپلیتیک آمودریا، یکی از دغدغههای کارشناسان حوزه پایداری محیط زیست است.
علاوه بر این، حرکت ازبکستان به سمت انرژی هستهای با مشارکت مستقیم روسیه، قطعاً رصد هوشمندانه دستگاههای امنیتی غرب را به همراه خواهد داشت. تاشکند موازنه ظریفی را در سیاست خارجی خود دنبال میکند و باید دید چگونه مدیریت این نیروگاه راهبردی را پیش خواهد برد تا ضمن بهرهمندی از توان فنی مسکو، تعاملات اقتصادی خود با سایر بازیگران بینالمللی را تحت شعاع قرار ندهد.
