به گزارش ایراف، عبدالسلام جواد، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت طالبان به طور رسمی اعلام کرد که ارزش تجارت دوجانبه میان کابل و مسکو با جهشی چشمگیر، از ۲۹۶ میلیون دلار در سال گذشته به ۵۹۰ میلیون دلار افزایش یافته است.
بر اساس فکتهای آماری ارائه شده از سوی این وزارتخانه، با وجود این رشد حجمی، ساختار مبادلات دوجانبه به شدت نامتوازن است؛ چرا که از مجموع ۵۹۰ میلیون دلار کل مبادلات، سهم صادرات افغانستان تنها حدود ۵ میلیون دلار بوده و مابقی این رقم به واردات کالاها و اقلام استراتژیک روسی اختصاص دارد.
نقشه کالایی دادوستد دوجانبه؛ از صادرات باغی تا واردات استراتژیک انرژی
بررسی لایهبهلایه اقلام تبادل شده نشان میدهد که سبد صادراتی طرف افغانستانی عمدتاً متکی بر محصولات کشاورزی، اقلام باغی و منابع سنتی است. طبق گزارش رسمی وزارت صنعت و تجارت طالبان، کالاهای صادراتی به روسیه شامل اقلامی چون کشمش، انار، گیلاس، زردآلوی خشک، سیب، هندوانه، نوشیدنیهای غیرالکلی، گیاهان دارویی و بخشی از مواد معدنی است.
در نقطه مقابل، ساختار واردات افغانستان از روسیه کاملاً ماهیت راهبردی و زیرساختی دارد. مسکو در حال حاضر یکی از اصلیترین تامینکنندگان گاز طبیعی، بنزین، گازوئیل (دیزل)، چوب و نخود خام برای بازار داخلی افغانستان است.
این نقشه توزیع کالا نشان میدهد که بدنه اقتصادی افغانستان کماکان وابستگی حیاتی و ساختاری به سوخت، انرژی و مواد اولیه روسی دارد و بخش خصوصی آن هنوز نتوانسته است بازارهای صادراتی روسیه را به روی محصولات خود بگشاید.
پیشینه تعاملات اقتصادی کابل و مسکو در دوره معاصر
توسعه روابط اقتصادی میان کابل و مسکو، ریشه در توافقات و تفاهمنامههای اولیهای دارد که پس از تحولات سیاسی اوت ۲۰۲۱ و روی کار آمدن حکومت طالبان پایهگذاری شد. در سال ۲۰۲۲، هیئتی بلندپایه از مقامات اقتصادی طالبان عازم مسکو شد تا بسترهای خرید ارزانقیمت سوخت و گندم را فراهم کند. نتیجه آن سفر، امضای یک قرارداد موقت تجاری برای تامین سالانه حدود یک میلیون تن بنزین، یک میلیون تن دیزل و ۵۰۰ هزار تن گاز مایع با تخفیفهای ویژه از سوی روسیه بود.
کارشناسان ارشد اقتصادی در گفتگو با خبرگزاریهای معتبر منطقهای نظیر بلومبرگ و رویترز بارها اشاره کردهاند که مسکو از طریق ابزار دیپلماسی اقتصادی و تسهیل صادرات سوخت، تلاش دارد نفوذ ژئوپلیتیک خود را در آسیای مرکزی و افغانستان حفظ کند. با این حال، همانطور که پیشتر اشاره شد، واقعیتهای روی زمین نشان میدهند که بدون متنوعسازی کالاهای صادراتی و افزایش استانداردهای گمرکی، این مدل توسعه تجاری صرفاً به تعمیق کسری تجاری کابل منجر خواهد شد.
ضرورت متنوعسازی صادرات برای کاهش کسری تجاری
تحلیلگران ارشد حوزه تجارت بینالملل معتقدند که پایداری روابط اقتصادی میان افغانستان و روسیه در بلندمدت، مستلزم اصلاح ساختار فعلی و کاهش فاصله ۵۸۵ میلیون دلاری میان صادرات و واردات است. اگرچه گسترش تعاملات تجاری با قدرتهای منطقهای نظیر روسیه و جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک راهبرد کلیدی برای عبور از تحریمهای غربی در دستور کار وزارت صنعت و تجارت طالبان قرار دارد، اما حفظ این روند نیازمند سرمایهگذاری بر روی صنایع پردازش، بستهبندی استاندارد اقلام کشاورزی و فعالسازی ظرفیتهای معدنی برای توازنبخشی به این تراز تجاری منفی است.
