به گزارش ایراف، در چارچوب این برنامه، امضای تفاهمنامههای توسعه حملونقل ریلی و ایجاد سه دهکده لجستیکی در تبریز، یزد و سیرجان را میتوان گامی راهبردی در مسیر تحول دیپلماسی اقتصادی ایران ارزیابی کرد؛ اقدامی که همسو با مصوبات ستاد مراکز لجستیک جمهوری اسلامی ایران، زمینه تبدیل این کشور را به هاب ترانزیتی فعال و نقطه اتصال مطمئن صادرات به افغانستان و آسیای مرکزی را فراهم میسازد.
آمار رسمی راهآهن نشاندهنده رشد ۳۸ برابری صادرات و ترانزیت ریلی به افغانستان در ۱۰ ماه اخیر (از ۱۵ هزار تن به ۵۷۰ هزار تن) است و پیشبینی میشود این حجم در سال آتی به حدود سه میلیون تن برسد. این رشد چشمگیر، نشاندهنده تغییر استراتژیک مسیر تجاری افغانستان از مسیرهای مرزی پاکستان به کریدورهای متصل به ایران است و بر اهمیت راهبردی مسیرهای ریلی ایران تأکید دارد.
گزارش حاضر به بررسی دقیق و تحلیل تأثیرگذاری استفاده از ترانزیتی ریلی و اجرایی این تفاهمنامه خواهیم پرداخت.
تحول در حمل و نقل ایران از جاده تا ریل
تفاهمنامههای جدیدی که بین راهآهن جمهوری اسلامی ایران و سرمایهگذاران بخش خصوصی امضا شده، یک تحول بزرگ است. این یعنی رویکرد حمل و نقل کشور در حال تغییر است، دیگر فقط اتکا به جادهها نیست، بلکه قرار است از راهآهن به شکل بهتری استفاده شود.
این سیاست جدید چند هدف اصلی دارد:
1- افزایش سهم ریل
2- جذب سرمایهگذار
3- توسعه لجستیک(بنادر خشک (مراکز توزیع کالا دور از دریا) گسترش پیدا کنند تا شبکه لجستیک ملی در منطقه قویتر و رقابتیتر شود).
این رویکرد دقیقاً با حرفهای رئیس جمهور پزشکیان در روز ۲۲ بهمن (سالروز پیروزی انقلاب اسلامی) همخوانی دارد.
ایشان تأکید کردند که ایران در تلاش است تا روابط اقتصادی خود را با کشورهای منطقه قویتر کند.
این توجه به ریل و لجستیک، زمینهساز برقراری روابط اقتصادی جدید و پررونقتر با کشورهای شرق و غرب، به خصوص افغانستان، خواهد بود.
نقش راهبردی دهکدههای لجستیکی ایران
به باور آقای جبارعلی ذاکری مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران، ایجاد دهکدههای لجستیکی در سه نقطه راهبردی ایران، حلقه اتصال میان تولید، صادرات و ترانزیت بینالمللی است و نقشی محوری در کارآمدسازی شبکه کریدورهای ریلی دارد.
۱. دهکده لجستیک تبریز در منطقه ویژه اقتصادی سهلان و با قابلیت توسعه تا ۱۰۰ هکتار، قطب لجستیکی شمالغرب ایران است. موقعیت مرزی تبریز با ترکیه و قفقاز، این مرکز را به پل ارتباطی بارهای ورودی از اروپا و غرب آسیا با مسیرهای شرقی و افغانستان تبدیل میکند و شاخه جنوبی کریدور شرق–غرب را تقویت مینماید.
۲. دهکده لجستیکی یزد در بندر خشک پیشگامان کویر با وسعت حدود ۲۰۰ هکتار، در تقاطع دو کریدور حیاتی شمال–جنوب و شرق–غرب قرار دارد.
این مرکز نقش هماهنگی، تجمیع و توزیع کالاهای صادراتی و ترانزیتی را بر عهده دارد و قابلیت تبدیل شدن به هاب مرکزی مدیریت جریان بار در را دارد.
۳. دهکده لجستیکی سیرجان با وسعت حدود ۲۳۰ هکتار، بزرگترین قطب لجستیکی جنوبشرق این کشور است.
اتصال ریلی این منطقه به بنادر جنوبی و مسیرهای شرقی، امکان ترکیب حمل ریل–جاده و تسهیل صادرات به افغانستان را فراهم کرده و سیرجان را به گلوگاه اتصال خلیج فارس با بازارهای شرقی تبدیل کرده است.
کریدور خواف–هرات، ستون فقرات صادرات ریلی به افغانستان
همزمان با توسعه مراکز لجستیکی، کریدور ریلی خواف–هرات که مهمترین مسیر صادرات ریلی ایران به افغانستان است، رشد فوقالعادهای داشته است.
بر اساس گزارش خبری، مدیر راهآهن ایران اعلام کرده است که تنها با گذشت ۴۰ روز تا پایان سال ۱۴۰۴، حجم بار جابهجا شده در این مسیر به نزدیک ۵۰۰ هزار تن رسیده است.
این میزان، رشد ۱۸ برابری نسبت به مدت مشابه سال قبل را نشان میدهد که به تدریج و با افزایش حمل ماهانه به دست آمده است.
همزمان با این موفقیت، در داخل افغانستان نیز پروژه توسعه خطوط ریلی تا شهر هرات در حال اجرا است. این توسعه اهمیت زیادی دارد، زیرا زمانی که این مسیر به شبکه ریلی شمال افغانستان (به سمت مزار شریف) وصل شود، ظرفیت افغانستان برای تبدیل شدن به یک پل ارتباطی کلیدی بین آسیای مرکزی و جنوب آسیا، به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت.
تضمین پایداری رشد ریلی با مشارکت بخش خصوصی
پایداری جهش لجستیکی در ایران و تضمین رقابتپذیری منطقهای، وابستگی حیاتی به مشارکت فعال بخش خصوصی در حوزه ریل دارد. تأکید اخیر مدیر راه آهن ایران، مبنی بر اینکه «راهآهن یک مجموعه اقتصادی است»، به خوبی نشاندهنده تغییر بنیادین در رویکرد مدیریتی این کشور در این حوزه است. این تحول اقتصادی نیازمند بستر حمایتی مناسبی از سوی دولت است.
در راستای ایجاد این بستر، دولت ایران سیاستهای مشخصی را در دستور کار قرار دهد؛ از جمله، حفظ حمایتهای دولتی در بلندمدت و ایجاد یک محیط با ثبات در قوانین و مقررات است. این ثبات به ویژه در تسهیل فرآیندهای گمرکی اهمیت دارد، زیرا این امر به سرمایهگذاران بخش خصوصی اطمینان میدهد که میتوانند با اطمینان خاطر به سرمایهگذاری در زیرساختهای ریلی ادامه دهند.
نتیجه گیری
تحولات اخیر در دیپلماسی اقتصادی ایران، با تمرکز بر توسعه زیرساختهای ریلی و ایجاد دهکدههای لجستیکی، منجر به انتقال بخش قابل توجهی از جریان تجارت افغانستان از مسیر پاکستان به سمت ایران شده است. جهش چندین برابری حجم بار در کریدور خواف–هرات، این مسیر را به عنوان ستون فقرات اصلی مبادلات دو کشور تثبیت کرده است.
این امر برای افغانستان به معنای دسترسی به یک کانال صادراتی و وارداتی پایدارتر، کمهزینهتر و با ظرفیت بالاتر جهت برقراری ارتباط با بازارهای خلیج فارس و فراتر از آن است.
توسعه همزمان خطوط ریلی در داخل افغانستان مکمل این تحولات بوده و ظرفیت این کشور را برای ایفای نقش به عنوان حلقه واسط کلیدی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا به طور چشمگیری ارتقا میدهد.
از سوی دیگر، فعالسازی هابهای لجستیکی ایران، امنیت و کارآمدی زنجیره تأمین را تضمین میکند و به طور کلی، این پیشرفتهای لجستیکی، زمینهساز افزایش قدرت رقابتپذیری منطقهای و کاهش ریسکهای ژئواکونومیک برای افغانستان خواهد بود.
بیشتر بخوانید:
پاکستان: درهای دیپلماسی با طالبان بسته نیست؛ انتظار داریم علیه گروههای تروریستی اقدام قاطع کنند
روابط اقتصادی طالبان و عربستان؛ کمیسیون مشترک فعال میشود
طالبان خواستار گسترش همکاریهای منطقهای شد؛ بازگشت سرمایه مهاجرین به افغانستان
