به گزارش ایراف، مرکز مطالعاتی سوفان سنتر در گزارشی تحلیلی اعلام کرده است که افغانستان پس از خروج نیروهای آمریکایی در تابستان ۲۰۲۱ و تسلط طالبان، بار دیگر به منطقهای تبدیل شده که سیاستگذاران غربی توجه کافی به آن ندارند؛ در حالی که تهدیدهای امنیتی در این کشور همچنان در حال تحول است.
این گزارش تأکید میکند که نبود حضور میدانی آمریکا، ارزیابی دقیق از وضعیت گروههای تروریستی را دشوار کرده و افغانستان را به «نقطه کور» دستگاههای امنیتی غرب تبدیل کرده است.
تحکیم قدرت طالبان و مهار نسبی داعش شاخه خراسان
بر اساس این تحلیل، طالبان طی سالهای اخیر توانستهاند کنترل خود را بر بخشهای وسیعی از افغانستان تثبیت کنند.
گزارش تیم نظارتی سازمان ملل متحد نیز نشان میدهد که طالبان در مهار گسترش شاخه خراسان گروه داعش عملکرد قابل توجهی داشتهاند و این گروه را عمدتاً به مناطق شمالی و شرقی محدود کردهاند؛ جایی که جنگجویان آن در قالب هستههای کوچک فعالیت میکنند.
با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که محدود شدن فعالیتهای داخلی داعش شاخه خراسان ممکن است این گروه را به سمت تمرکز بر عملیات خارجی سوق داده باشد؛ همانگونه که حملات آن در روسیه، ایران، ترکیه و پاکستان نشان میدهد.
طرحهای حمله این گروه در کشورهای اروپایی از جمله اتریش، آذربایجان، فرانسه، آلمان و سوئد نیز خنثی شده است.
خلأ اطلاعاتی آمریکا و ابهام درباره وضعیت القاعده
سوفان سنتر مینویسد که نبود حضور نظامی آمریکا در افغانستان، جمعآوری اطلاعات بهویژه اطلاعات انسانی را به شدت محدود کرده است.
به همین دلیل، ارزیابی دقیق از میزان رشد یا ضعف القاعده در افغانستان دشوار شده است.
تخمینها درباره شمار نیروهای این گروه از چند ده تا چند صد نفر متغیر است و گزارشهایی از فعالیت آن در دستکم دوازده ولایت منتشر شده است.
این گزارش یادآوری میکند که حتی در زمان حضور گسترده آمریکا نیز القاعده توانسته بود ساختارهای جنگی قابل توجهی ایجاد کند.
نمونه آن عملیات سال ۲۰۱۵ در قندهار است که طی آن نیروهای ویژه آمریکا حدود ۱۶۰ عضو القاعده را در یک منطقه آموزشی بزرگ هدف قرار دادند.
پناهگرفتن تحریک طالبان پاکستان و افزایش تنش کابل–اسلامآباد
در این تحلیل آمده است که گروههای دیگری مانند القاعده در شبهقاره هند، شبکه حقانی و تحریک طالبان پاکستان نیز از خاک افغانستان فعالیت میکنند.
تحریک طالبان پاکستان اکنون از پناهگاههای امن در افغانستان برای حمله به نیروهای امنیتی پاکستان استفاده میکند؛ موضوعی که به درگیریهای مستقیم میان کابل و اسلامآباد منجر شده است.
افغانستان؛ حکومتی بدون مشروعیت جهانی اما فعال در دیپلماسی
با وجود گذشت نزدیک به پنج سال از حاکمیت طالبان، تنها روسیه این حکومت را به رسمیت شناخته است.
با این حال، طالبان هزاران دیدار دیپلماتیک با بیش از صد کشور داشتهاند و کشورهایی مانند چین، ایران، ترکیه، قطر، ازبکستان، پاکستان و روسیه در صدر فهرست تعاملات قرار دارند.
سوفان سنتر تأکید میکند که افغانستان همچنان در وضعیت «نامعلوم» در نظام بینالملل قرار دارد؛ حکومتی که عملاً اداره کشور را در دست دارد اما از نظر حقوقی و سیاسی در حاشیه جامعه جهانی است.
چالشهای داخلی؛ از اقتصاد تا تغییرات اقلیمی
این گزارش به چالشهای گسترده افغانستان اشاره میکند؛ از جمله بحران اقتصادی، ضعف زیرساختها، مشکلات نظام قضایی و آسیبپذیری شدید در برابر تغییرات اقلیمی.
رفتار طالبان با زنان و دختران نیز همچنان مورد انتقاد جامعه جهانی است.
دو مقام ارشد طالبان، از جمله رهبر این گروه، از سوی دادگاه کیفری بینالمللی به اتهام آزارهای جنسیتی تحت تعقیب قرار دارند.
احتمال بازگشت جنگجویان خارجی
سوفان سنتر هشدار میدهد که افغانستان ممکن است بار دیگر به مقصد جنگجویان خارجی تبدیل شود.
رهبران القاعده در سالهای اخیر هواداران خود را به سفر به افغانستان تشویق کردهاند.
این مرکز مینویسد که سکوت القاعده در افغانستان میتواند تاکتیکی باشد و اگر توازن قدرت تغییر کند، غرب ممکن است دیر متوجه آن شود.
بیتوجهی آمریکا و خطر تکرار تجربه یازدهم سپتامبر
در پایان، این تحلیل تأکید میکند که با وجود درگیری دولت آمریکا با بحرانهایی مانند ونزوئلا، غزه و اوکراین، بیتوجهی به افغانستان میتواند پیامدهای امنیتی جدی داشته باشد.
در استراتژی امنیت ملی دولت کنونی آمریکا حتی یک بار نام افغانستان ذکر نشده است؛ در حالی که تجربه یازدهم سپتامبر نشان داده است که نادیده گرفتن افغانستان میتواند هزینههای سنگینی برای واشنگتن و متحدانش داشته باشد.
