چشم‌انداز روابط اقتصادی ایران و افغانستان | از چابهار تا اتصال ریلی اوراسیا

به گزارش ایراف، در این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این همکاری‌ها و روابط تجاری میان ایران و افغانستان می‌پردازیم.

زمینه‌های همکاری میان دو کشور

در سالهای اخیر، تشدید تنش‌های مرزی کابل – اسلام‌آباد، افغانستان را به سمت جایگزین‌های تجاری سوق داده است، به طوری که ایران با دارا بودن بنادر استراتژیک چابهار و بندر عباس و مرزهای مشترک گسترده (مانند میلک، دوغارون و رازمک)، شریان حیاتی تجارت افغانستان شده است.

براساس صحبت‌های سخنگوی وزارت صنعت و تجارت افغانستان، ارزش مبادلات تجاری میان ایران و افغانستان در سال ۲۰۲۵ میلادی بیش از ۳.۵ میلیارد دلار اعلام شده است. همچنین، هدف بلندمدت دو کشور رساندن حجم تجارت به ۱۰ میلیارد دلار عنوان شده است. این هدف مستلزم رفع موانع بانکی و افزایش صادرات افغانستان به بازار ایران است.

در همین راستا، نشست‌هایی بین مقامات ایران و افغانستان برگزار شده است، از جمله نشست به ریاست حمید قنبری معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه ایران با مقامات افغانستان. در این نشست‌ها، بر لزوم بهره‌برداری از ظرفیت‌های صادراتی و ترانزیتی تأکید شده است. و توافقات مبنی بر تسهیل تجارت، حمل‌ونقل کالا نیز انجام شد دو طرف برای عبور از چالش‌ها به سمت تعاملات سازنده صورت گرفته است.

تحولات کلیدی اخیر نشان دهنده بهبود روابط اقتصادی ایران و افغانستان

تحکیم روابط اقتصادی با ایران: بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده در بهمن (دلو) ۱۴۰۴، حجم تجارت افغانستان با ایران در شش ماه گذشته به ۱.۶ میلیارد دلار رسیده است که از تجارت با پاکستان (۱.۱ میلیارد دلار) پیشی گرفته است. این رقمی بی‌سابقه، حاصل تصمیم حکومت طالبان برای انتخاب مسیرهای جایگزین و کاهش ریسک‌های ناشی از تنش با همسایه شرقی است. در بازارهای کابل، اکنون کالاهای ایرانی به تدریج جایگزین محصولات پاکستانی شده است که نشان‌دهنده عمق این تغییر در سطح روابط اقتصادی است.

اتصال به شبکه ریلی اوراسیا: پروژه راه‌آهن خواف – هرات، افغانستان را از طریق ایران به شبکه ریلی گسترده‌تری متصل کرده و بخش مرکزی راهبرد اقتصادی جدیدی را شکل می‌دهد. این اتحاد راهبردی که بر محور توسعه زیرساخت‌های ریلی استوار است، اقتصاد منطقه را دور از تنش‌های مرزی و محدودیت‌های بین‌المللی بازطراحی می‌کند.

دستاوردهای ملموس در حوزه ترانزیت

جهش در ترانزیت ریلی

طبق گزارش‌های معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، ترانزیت ریلی با افغانستان رشدی قابل توجه داشته است، از جمله افزایش حجم بار ترانزیت‌شده از ۱۵ هزار تن در هشت ماهه سال ۱۴۰۳ به ۵۱۰ هزار تن در سال ۱۴۰۴ بوده است.

بندر چابهار؛ قطب سرمایه‌گذاری افغان‌ها

بندر چابهار به عنوان امن‌ترین و اقتصادی‌ترین مسیر ترانزیت افغانستان تبدیل شده است. اقدامات حمایتی از طرف ایران انجام شده که شامل تخفیف‌های عوارضی، تشریفات گمرکی ۲۴ ساعته و تخصیص اراضی، موجب جلب سرمایه‌گذاری گسترده تجار افغان در این بندر شده است.

از جمله ثبت ۱۹۹ شرکت متعلق به تاجران افغانستان در منطقه آزاد چابهار به ثبت رسیده است و انعقاد ۲۹ قرارداد واگذاری زمین برای سرمایه‌گذاری. بنابر این، تبدیل چابهار به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های فعالیت بخش خصوصی افغانستان در خارج از کشور به پیش می‌رود.

به باور کارشناسان اقتصادی، افغانستان از طریق روابط اقتصادی با ایران می‌تواند وابستگی‌های اقتصادی خود را کاهش دهد و با تقویت روابط اقتصادی با ایران، ظرفیت تولید داخلی خود را افزایش داده، واردات را کاهش و صادرات را افزایش دهد. این روابط اقتصادی می‌تواند به رشد اقتصادی و توسعه پایدار در افغانستان کمک کند.

در این راستا، راهکارهای زیر پیشنهاد می‌شود:

تقویت همکاری‌های بانکی

تقویت همکاری‌های بانکی بین ایران و افغانستان می‌تواند تجارت میان دو کشور را تسهیل کند. این همکاری‌ها می‌توانند شامل مواردی مانند کاهش هزینه‌های نقل و انتقالات مالی، افزایش سرعت نقل و انتقالات مالی و کاهش ریسک‌های مرتبط با نقل و انتقالات مالی باشند. با این اقدام، تجار افغان می‌توانند به راحتی به بازارهای ایران و جهان دسترسی پیدا کنند و کالاهای خود را به بازارهای به سهولت عرضه کنند.

سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها

ایران با سرمایه‌گذاری‌ در زمینه توسعه شبکه‌های حمل و نقل، انرژی و توسعه زیرساخت‌های ارتباط تجاری افغانستان می‌تواند زمینه همکاری‌های اقتصادی را فراهم کند. و از این طریق سطح ترانزیتی خود را به آسیایی مرکزی بویژه چین تقویت بخشد. این سرمایه‌گذاری‌ها می‌توانند شامل ساخت جاده‌ها، راه‌آهن و سایر زیرساخت‌های مورد نیاز برای توسعه روابط تجاری میان ایران و افغانستان باشند.

همکاری‌های فرهنگی و آموزشی

ایران با همکاری‌های آموزشی و مشورتی در زمینه‌های تولید، بسته‌بندی و سایر زمینه‌های مرتبط می‌تواند به تولیدکنندگان افغانستان کمک کند تا ظرفیت‌های تولیدی خود را افزایش دهند و تولیدات خود را با استانداردهای جهانی عرضه کنند. این همکاری‌ها می‌توانند شامل برگزاری دوره‌های آموزشی، تبادل دانشجو و سایر برنامه‌های آموزشی باشند.

در نتیجه، روند رو به رشد همکاری‌های تجاری و ترانزیتی میان ایران و افغانستان به نظر می‌رسد که آینده روشنی برای روابط اقتصادی دو کشور وجود دارد. مسئولان و تجار دو طرف باید با همت و تلاش بیشتر، زمینه‌های همکاری را گسترش داده و موانع موجود را برطرف کنند تا شاهد شکوفایی هرچه بیشتر روابط اقتصادی دو کشور باشیم.