به گزارش ایراف، حمله به ساختمان گمرک پاکستان در نزدیکی مرز ریمدان، در شرایطی رخ داده است که محدودیت‌های مرزی و تجاری ایران و پاکستان، پرسش‌هایی را درباره امنیت گذرگاه‌های مرزی، آینده روابط اقتصادی دو کشور و نقش بازیگران خارجی در تحولات منطقه‌ای مطرح کرده است.
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با ایراف، با اشاره به احتمال نقش‌آفرینی جریان‌های مخالف روابط تهران و اسلام‌آباد، مدعی شد که فشار آمریکا بر کشورهای همسایه ایران می‌تواند بر وضعیت مرزها و تجارت منطقه‌ای اثر بگذارد. او همچنین معتقد است ادامه این روند، علاوه بر ایجاد محدودیت‌های اقتصادی، می‌تواند جایگاه پاکستان به‌عنوان میانجی را تضعیف کند و ضرورت متنوع‌سازی مسیرهای تجاری ایران را افزایش دهد.
بخشایش اردستانی درباره ابعاد امنیتی حمله به ساختمان گمرک پاکستان در نزدیکی مرز ریمدان گفت که ممکن است جریان‌هایی مخالف ایران یا مخالف توسعه روابط دوستانه تهران و اسلام‌آباد در این حادثه نقش داشته باشند.
عاملان این حادثه چه انگیزه‌ای دارند؟
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس درباره انگیزه احتمالی عاملان حمله اظهار کرد که ممکن است این اقدام از سوی جریانی صورت گرفته باشد که با دوستی ایران و پاکستان مخالف است و نمی‌خواهد مرز دو کشور به‌سرعت بازگشایی شود.
او در توضیح احتمال دیگر گفت که حتی ممکن است عاملان حادثه با دولت پاکستان مخالفتی نداشته باشند، اما نخواهند که اسلام‌آباد در آینده نزدیک محدودیت‌های مرزی با ایران را برطرف کند.
به گفته بخشایش اردستانی، چنین اقدامی می‌تواند به دولت پاکستان امکان دهد که ادامه بسته‌ماندن مرز را با استناد به ضرورت تأمین امنیت توجیه کند؛ به این معنا که دولت اعلام کند تا زمانی که امنیت منطقه تأمین نشود، امکان بازگشایی کامل مرز وجود ندارد.
محدودیت مرزهای زمینی ایران و اهمیت پاکستان
بخشایش اردستانی با اشاره به اهمیت ارتباطات زمینی ایران با کشورهای همسایه گفت که ایران از طریق خشکی با شمار زیادی از کشورها ارتباط دارد و در شرایط محدودیت مسیرهای دریایی و هوایی، اهمیت گذرگاه‌های زمینی افزایش پیدا می‌کند.
او در بخشی از اظهارات خود به ارتباط زمینی ایران با حدود ۱۵ همسایه اشاره کرد و گفت که در چنین شرایطی، محدودشدن مسیرهای زمینی می‌تواند بر تجارت و ارتباطات اقتصادی کشور اثر بگذارد.
این نماینده مجلس معتقد است که بسته‌شدن مرزها صرفاً یک مسئله تجاری نیست، بلکه می‌تواند پیامدهای سیاسی و امنیتی نیز داشته باشد و بر روابط ایران با کشورهای منطقه تأثیر بگذارد.
وی در ادامه با اشاره به شرایط داخلی پاکستان گفت که این کشور با جمعیتی حدود ۲۴۹ تا ۲۵۹ میلیون نفر، از نظر اجتماعی و مذهبی با ملاحظات و حساسیت‌های مختلفی روبه‌رو است.
بخشایش اردستانی در این بخش از اظهارات خود به تفاوت‌های مذهبی در جامعه پاکستان و اهمیت روابط گروه‌های مختلف مذهبی با ایران اشاره کرد و معتقد بود که این ملاحظات می‌تواند بر تصمیم‌های اسلام‌آباد درباره روابط با تهران اثرگذار باشد.
او تأکید کرد که ایران و پاکستان به دلیل همسایگی و ضرورت استمرار روابط در بلندمدت، باید برای حفظ مناسبات خود تلاش کنند و اجازه ندهند اختلافات مقطعی یا فشارهای خارجی به تضعیف روابط دو کشور منجر شود.
بسته‌ماندن مرز با نقش میانجی‌گرانه پاکستان سازگار نیست
بخشایش اردستانی با انتقاد از بسته‌شدن مرزهای زمینی پاکستان با ایران گفت که کشوری که می‌خواهد نقش میانجی بی‌طرف را در تحولات منطقه‌ای حفظ کند، باید در تصمیم‌های خود درباره ارتباط با طرف‌های مختلف دقت کند.
او اظهار کرد که بسته‌شدن مرزها می‌تواند این برداشت را ایجاد کند که پاکستان از موضع بی‌طرفی فاصله گرفته و به سمت آمریکا متمایل شده است.
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در همین زمینه به سفر عاصم منیر به تهران اشاره کرد و گفت که در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که چگونه می‌توان از نقش میانجی‌گرانه پاکستان سخن گفت، در حالی که مرزهای این کشور با ایران با محدودیت مواجه شده است.
او گفت ایران باید به‌جای اتکا به یک یا چند مسیر مشخص، راه‌های مختلفی برای واردات و صادرات و انتقال کالاهای اساسی ایجاد کند.
به گفته این نماینده مجلس، افغانستان، روسیه، گرجستان و ترکمنستان از جمله کشورهایی هستند که می‌توانند در توسعه مسیرهای جایگزین مورد توجه قرار گیرند.
او معتقد است که اگر ایران بتواند مسیرهای تجاری متعددی ایجاد کند و امکان انتقال کالاهای اساسی را از راه‌های مختلف فراهم آورد، در برابر محدودیت‌های احتمالی از سوی کشورهای همسایه آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت.
بخشایش اردستانی در ادامه گفت که توسعه مسیرهای جایگزین می‌تواند موقعیت ایران را در تعاملات اقتصادی با پاکستان و دیگر کشورهای همسایه تغییر دهد.
او بر این باور است که اگر ایران امکان استفاده از مسیرهای دیگر را تقویت کند، کشورهای همسایه نیز ممکن است در محاسبات خود درباره محدودکردن تجارت با ایران تجدیدنظر کنند.
امارات و خطر وابستگی به مسیرهای محدود تجاری
بخشایش اردستانی با اشاره به روابط تجاری ایران و امارات گفت که بخشی از تجارت ایران به مسیرهای مشخص وابستگی دارد و تغییر در وضعیت این مسیرها می‌تواند بر مبادلات اقتصادی کشور اثر بگذارد.
او در اظهارات خود به وضعیتی اشاره کرد که در آن، برخی مسیرهای تجاری با ایران محدود می‌شوند، اما مسیرهای دیگر همچنان برای مبادله کالا مورد استفاده قرار می‌گیرند.
این نماینده مجلس معتقد است که چنین شرایطی ضرورت کاهش وابستگی به یک یا چند مسیر محدود را برجسته می‌کند و ایران باید برای افزایش قدرت مانور اقتصادی خود، گزینه‌های جایگزین بیشتری در اختیار داشته باشد.
او با اشاره به امکان توسعه ارتباطات تجاری از مسیر افغانستان و کشورهای شمالی، از جمله روسیه و ترکمنستان، گفت که گسترش این مسیرها می‌تواند امکان انتقال کالاهای اساسی را افزایش دهد.
از نظر بخشایش اردستانی، متنوع‌سازی مسیرهای تجاری نه‌تنها به کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی ایران کمک می‌کند، بلکه می‌تواند بر محاسبات کشورهای همسایه در قبال محدودیت‌های تجاری نیز اثرگذار باشد.
حفظ روابط ایران و پاکستان در کنار کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی
بخشایش اردستانی در پایان گفت‌وگو با تأکید بر ضرورت حفظ روابط بلندمدت ایران و پاکستان اظهار کرد که دو کشور به دلیل همسایگی و استمرار ارتباطات منطقه‌ای، باید برای جلوگیری از تبدیل اختلافات مقطعی به بحران پایدار تلاش کنند.
او با ابراز نگرانی از اینکه پاکستان در جهت منافع آمریکا علیه ایران اقدام کند، گفت که چنین رویکردی می‌تواند به روابط دو کشور آسیب بزند.
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در عین حال، متنوع‌سازی مسیرهای تجاری را یکی از راهکارهای ایران برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر محدودیت‌های احتمالی دانست.
به گفته او، توسعه ارتباطات اقتصادی با کشورهای مختلف منطقه، استفاده از مسیرهای جایگزین و تقویت ظرفیت انتقال کالاهای اساسی می‌تواند به ایران کمک کند تا در برابر محدودیت‌های مرزی انعطاف بیشتری داشته باشد.
بخشایش اردستانی در مجموع تأکید کرد که ایران و پاکستان باید روابط همسایگی خود را حفظ کنند، اما تهران نیز لازم است برای کاهش وابستگی به مسیرهای محدود تجاری و افزایش گزینه‌های اقتصادی خود برنامه‌ریزی کند.
مرز ریمدان یکی از گذرگاه‌های مرزی ایران و پاکستان در استان سیستان و بلوچستان است که در ارتباطات مرزی و مبادلات تجاری دو کشور اهمیت دارد. هرگونه ناامنی در محدوده این گذرگاه می‌تواند بر روند تردد، تجارت و همکاری‌های مرزی اثر بگذارد.
روابط ایران و پاکستان علاوه بر ابعاد امنیتی، از ظرفیت‌های اقتصادی و تجاری قابل توجهی برخوردار است. با این حال، محدودیت‌های مرزی و مشکلات مربوط به انتقال کالا می‌تواند بر فعالان اقتصادی و روند تأمین برخی نیازهای تجاری تأثیر بگذارد.
در سطح منطقه‌ای، ایران برای توسعه تجارت و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود، از ظرفیت ارتباط با کشورهای همسایه و مسیرهای ترانزیتی جایگزین برخوردار است. استفاده از این ظرفیت‌ها مستلزم توسعه زیرساخت‌ها، هماهنگی‌های گمرکی و مرزی و استمرار همکاری‌های اقتصادی با کشورهای منطقه است.
