به گزارش ایراف،دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند روز ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲ آبان ۱۴۰۵، میزبان کنفرانس بین‌المللی «مطالعات ایرانی و افغانستانی در قرن بیست‌ویکم؛ زبان و ادبیات، فرآیندهای سیاسی و تاریخی» بود.
بر اساس برنامه رسمی، این کنفرانس با مشارکت استادان، پژوهشگران و دانشجویان دانشگاهی از ایران، افغانستان، ازبکستان و چند کشور دیگر طراحی شده بود و به‌صورت حضوری و برخط برگزار می‌شد.
محل برگزاری کنفرانس، سالن ۳۰۰ ساختمان فیلولوژی دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، واقع در خیابان امیرتیمور شماره ۲۰ اعلام شده بود. ثبت‌نام شرکت‌کنندگان نیز از ساعت ۹ صبح آغاز می‌شد و مراسم افتتاحیه برای ساعت ۱۰ صبح در نظر گرفته شده بود.
برنامه کنفرانس شامل یک نشست عمومی و چهار بخش تخصصی بود که از ساعت ۱۳ آغاز می‌شدند و موضوعات زبان‌شناسی، ادبیات، اندیشه اجتماعی، فلسفه، تحولات سیاسی و تاریخی ایران و افغانستان و روابط بین‌الملل معاصر را پوشش می‌دادند.
چه کسانی در مراسم افتتاحیه سخنرانی کردند؟
طبق برنامه رسمی، مراسم افتتاحیه با سخنرانی سعادت نصیرووا، رئیس دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، آغاز می‌شد.
پس از او، محمدعلی اسکندری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در ازبکستان، ابراهیم دانش‌شیفار، رئیس دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، ماندانا تیشه‌یار، معاون دانشگاه علامه طباطبایی، مهبود غفاری، مدیر انجمن بین‌المللی مدرسان زبان فارسی در بریتانیا، و عبدالمجید اسکندری، مشاور معاون روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، در فهرست سخنرانان افتتاحیه قرار داشتند.
خالده علیمووا، استاد دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، مدیریت این بخش را بر عهده داشت.
بررسی روابط ایران و افغانستان در دوره حاکمیت طالبان
یکی از محورهای مهم کنفرانس، بررسی روابط ایران و افغانستان در دوره حاکمیت طالبان و مطالعه پیوندهای تاریخی، مذهبی، فرهنگی و انسانی دو کشور در شرایط تحولات ژئوپلیتیکی منطقه بود.
در نشست عمومی، سید عسکر موسوی، استاد پیشین دانشگاه آکسفورد و مدیر مرکز بین‌المللی مطالعات افغانستان در دانشگاه علامه طباطبایی، موضوع «زمینه‌های همکاری میان نهادهای علمی ایران، افغانستان و ازبکستان» را برای ارائه در برنامه داشت.
همچنین شایسلام اکملوف، دانشیار آکادمی بین‌المللی اسلامی ازبکستان، موضوع «برخی مسائل روابط ایران و افغانستان در دوره حکومت طالبان ۲.۰» را در فهرست سخنرانی‌های نشست عمومی داشت.
در بخش چهارم کنفرانس نیز عبدالمجید اسکندری، استاد دانشگاه تهران، و سینا اسکندری، استاد دانشگاه آلمریا در اسپانیا، قرار بود موضوع «ایران و افغانستان؛ پیوندهای تاریخی، مذهبی، فرهنگی و انسانی در میانه تحولات ژئوپلیتیکی» را ارائه کنند.
این موضوعات، روابط دو کشور را از منظر پیوندهای تاریخی و فرهنگی و همچنین تحولات سیاسی منطقه در کانون مباحث کنفرانس قرار می‌دادند.
آموزش دختران افغانستان؛ یکی از محورهای مرتبط با سیاست‌های طالبان
بررسی وضعیت آموزش دختران افغانستان پس از محدودیت‌های آموزشی طالبان، یکی دیگر از موضوعات مهم بخش سیاسی و تاریخی کنفرانس بود.
در برنامه این بخش، محسن شهرابی فراهانی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، حسین شیرازی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، و سید پیمان حقیقت‌طلب، مدرس دانشگاه سنگاپور، در ارتباط با موضوع «آموزش دختران افغان پس از محدودیت‌های آموزشی طالبان؛ ظرفیت‌ها و چالش‌های نهادی و اجرایی در ایران» معرفی شده‌اند.
این موضوع به ظرفیت‌ها و چالش‌های احتمالی پیش روی نهادهای ایرانی برای حمایت از آموزش دختران افغانستان می‌پرداخت.
سهراب بورونوف، دانشیار دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، نیز موضوع «مسائل طالبان‌گرایی در پژوهش‌های مطالعات افغانستان» را در برنامه داشت.
قرار گرفتن این دو موضوع در کنار یکدیگر، نشان‌دهنده توجه برنامه کنفرانس به ابعاد آموزشی و پژوهشی تحولات افغانستان در دوره حاکمیت طالبان است؛ هرچند برنامه به‌تنهایی برای مشخص‌کردن دیدگاه نهایی سخنرانان درباره این مسائل کافی نیست.
افغانستان در پیوند با تاجیکستان، آسیای مرکزی و کریدورهای منطقه‌ای
بخش سیاسی و تاریخی کنفرانس، علاوه بر روابط ایران و افغانستان، موضوعات مرتبط با مناسبات افغانستان با دیگر کشورهای منطقه را نیز در بر می‌گرفت.
در این بخش، موضوع «ویژگی‌های معاصر روابط امارت اسلامی افغانستان و تاجیکستان و بازتاب آن در بستر منطقه‌ای» در فهرست سخنرانی‌های برنامه قرار داشت.
همچنین موضوع «عامل آب در روابط کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان» با مشارکت عزیز فیض‌الله‌یف و گلمیرا سانتولایوا پیش‌بینی شده بود.
در حوزه ارتباطات اقتصادی و ترانزیتی نیز شوکت اکراموف، دانشیار دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، موضوع «فراتر از هرمز؛ کریدورهای غذایی آسیای مرکزی ـ پاکستان و کاهش اهرم ترانزیتی ایران» را در برنامه داشت.
این محورها، مسائل افغانستان را در چارچوب گسترده‌تری از روابط منطقه‌ای، مسیرهای تجاری و ترانزیتی و مدیریت منابع آب مطرح می‌کردند.
از تاریخ سیاسی افغانستان تا مهاجرت و مطالعات فرهنگی
برنامه کنفرانس تنها به مسائل روز محدود نبود و موضوعات تاریخی مرتبط با افغانستان را نیز در بر می‌گرفت.
از جمله این موضوعات می‌توان به مشارکت ازبک‌های افغانستان در فرآیندهای سیاسی و روابط آنان با حکومت مرکزی در قرن بیستم، مطالعه قلمرو افغانستان از سوی امپراتوری روسیه در قرن نوزدهم، تاریخ مهاجران ترکستان در مطالعات افغانستان و بررسی سیاست نوسازی امان‌الله‌خان و دلایل بحران آن اشاره کرد.
در بخش زبان‌شناسی نیز محمدامین رشادت، استاد پیشین دانشگاه گرجستان افغانستان، موضوع «مهاجران افغانستانی در ایران؛ از اشتراکات فرهنگی تا مرزبندی اجتماعی» را در فهرست ارائه‌ها داشت.
یامان حکمت تقی‌آبادی، استاد دانشگاه آزاد اسلامی ایران، نیز موضوع «زبان و ادبیات ایران و افغانستان» را برای ارائه در برنامه داشت.
همچنین نرگیزا کابیروا، دانشیار دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، موضوع بازنمایی هماهنگی روان انسان و هنر در داستان‌های رهنورد زریاب را در برنامه بخش ادبیات‌شناسی داشت.
این موضوعات، ابعاد تاریخی، اجتماعی و فرهنگی مطالعات افغانستان را در کنار محورهای سیاسی و منطقه‌ای کنفرانس قرار می‌دادند.
چهار بخش تخصصی کنفرانس چه موضوعاتی را پوشش می‌دادند؟
طبق برنامه رسمی، بخش‌های تخصصی کنفرانس از ساعت ۱۳ در چهار سالن دانشگاه آغاز می‌شدند.
بخش نخست: مسائل روز زبان‌شناسی فارسی، دری و پشتو
این بخش به موضوعاتی از جمله ساختار زبان فارسی، اصطلاح‌شناسی، آموزش زبان، مطالعات زبان دری و زبان پشتو اختصاص داشت. محمدامین رشادت و یامان حکمت تقی‌آبادی از جمله پژوهشگران معرفی‌شده در این بخش بودند.
بخش دوم: مسائل روز ادبیات‌شناسی در قرن بیست‌ویکم
این بخش به موضوعاتی مانند هویت در ادبیات کلاسیک فارسی، ادبیات داستانی، مطالعات نسخه‌های خطی و آثار ادبی فارسی‌زبانان می‌پرداخت.
بخش سوم: اندیشه اجتماعی مردمان فارسی‌زبان؛ فلسفه، تصوف و فرهنگ
در این بخش، موضوعاتی همچون عدالت اجتماعی در آثار سعدی، تأثیر ابن‌سینا بر ادبیات فارسی و اندیشه فلسفی فارسی‌زبانان، هویت ملی و فرهنگی ایران و افغانستان در عصر جهانی‌شدن و میراث فلسفی منطقه در برنامه قرار داشت.
بخش چهارم: فرآیندهای اجتماعی، سیاسی و تاریخی در ایران و افغانستان و روابط بین‌الملل معاصر
این بخش به موضوعات مرتبط با روابط ایران و افغانستان، سیاست‌های طالبان، آموزش دختران افغان، تاریخ سیاسی افغانستان، مناسبات منطقه‌ای، منابع آب و کریدورهای اقتصادی اختصاص داشت.
مدیریت بخش چهارم بر عهده عزیز فیض‌الله‌یف، مدرس ارشد دانشگاه دولتی مطالعات شرق‌شناسی تاشکند، بود.
حضور دانشگاه‌های ایران در کنفرانس
برنامه کنفرانس، نام پژوهشگران و استادانی از دانشگاه‌های مختلف ایران را در کنار دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشورهای دیگر در بر می‌گرفت.
از جمله این مراکز می‌توان به دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه امام حسین(ع) اشاره کرد.
در کنار پژوهشگران ایرانی، استادان و پژوهشگرانی از ازبکستان، افغانستان، قزاقستان، جمهوری آذربایجان، ترکیه، اوکراین، بنگلادش و سنگاپور نیز در فهرست سخنرانان و ارائه‌دهندگان برنامه معرفی شده بودند.
پایان برنامه با بحث و تبادل نظر
بر اساس برنامه رسمی، بخش‌های تخصصی کنفرانس تا عصر ادامه داشت و پس از ارائه‌های علمی، زمان‌هایی برای بحث و تبادل نظر و سخنرانی‌های اختتامیه در نظر گرفته شده بود.
این محورها نشان میدهد که این کنفرانس تلاش داشت مطالعات ایران و افغانستان را از سطح زبان و ادبیات فراتر ببرد و موضوعات سیاسی، تاریخی، فرهنگی و منطقه‌ای را نیز در کنار یکدیگر قرار دهد.
