به گزارش ایراف، سماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در نشست خبری روز سه‌شنبه ۲۸ مهرماه ۱۴۰۵، به تشریح آخرین تحولات سیاست خارجی کشور و مواضع تهران در قبال مجموعه‌ای از مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی پرداخت؛ نشستی که در آن، موضوعات مرتبط با مذاکرات ایران و آمریکا، تحولات جنگ و امنیت تنگه هرمز، اختلاف‌نظرها در سازمان همکاری اسلامی بر سر بحران یمن، روابط با کشورهای عربی و همسایگان شرقی، همکاری با روسیه و چین و نحوه مواجهه با تهدیدهای احتمالی علیه ایران مورد بررسی قرار گرفت.
بقائی در این نشست، راهبرد اعلامی جمهوری اسلامی ایران را مبتنی بر استفاده از ظرفیت‌های دیپلماسی برای تأمین منافع ملی، حفظ آمادگی دفاعی در برابر تهدیدهای خارجی و تلاش برای شکل‌گیری ترتیبات امنیتی با مشارکت کشورهای منطقه توصیف کرد.
وی همچنین با انتقاد از رویکرد آمریکا در قبال تعهدات بین‌المللی و تحولات غرب آسیا، تأکید کرد که از نگاه تهران، دستیابی به ثبات پایدار بدون احترام به حاکمیت کشورها، جلوگیری از مداخله نظامی خارجی و حل‌وفصل سیاسی اختلافات امکان‌پذیر نخواهد بود.
مخالفت تهران با قطعنامه ضدیمنی؛ تأکید بر جلوگیری از شکاف در جهان اسلام
یکی از مهم‌ترین محورهای نشست خبری سخنگوی وزارت امور خارجه، تشریح موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال اسناد تصویب‌شده یا مطرح‌شده در نشست شورای وزیران سازمان همکاری اسلامی در بغداد بود.
بقائی در پاسخ به پرسشی درباره قطعنامه‌ای با عنوان همبستگی با عربستان سعودی در برابر حملات انصارالله یمن، تأکید کرد که باید میان بیانیه پایانی بغداد و قطعنامه مورد اشاره تفاوت قائل شد.
به گفته وی، بیانیه پایانی شورای وزیران سازمان همکاری اسلامی مهم‌ترین سند سیاسی این نشست به شمار می‌رود و معمولاً با اجماع اعضا تصویب می‌شود؛ ازاین‌رو، محتوای آن باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که امکان توافق میان کشورهای اسلامی را فراهم کند.
وی توضیح داد که در جریان مذاکرات مربوط به متن بیانیه پایانی، جمهوری اسلامی ایران نسبت به درج بندهایی که می‌توانست موجب تشدید اختلافات میان کشورهای اسلامی شود، اعتراض کرد.
موضوع اصلی این اختلاف‌نظر، نحوه پرداختن به بحران یمن و ادبیاتی بود که از دیدگاه تهران، با هدف تقویت همبستگی اسلامی سازگار نبود.
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به رایزنی‌های انجام‌شده پیش از نهایی‌شدن بیانیه گفت که ایران بارها بر ضرورت پرهیز از گنجاندن مطالب تفرقه‌انگیز در اسناد سازمان همکاری اسلامی تأکید کرده و در نهایت نیز توانسته است مانع درج دو بند مشخص درباره یمن در بیانیه پایانی شود.
بقائی اظهار داشت که سازمان همکاری اسلامی با هدف تقویت همکاری میان کشورهای مسلمان و حمایت از آرمان‌های مشترک جهان اسلام شکل گرفته است و تبدیل نشست‌های آن به محلی برای برچسب‌زنی به بخش‌هایی از جامعه اسلامی، با فلسفه وجودی این سازمان همخوانی ندارد.
وی افزود که از نگاه تهران، اسناد این سازمان باید به کاهش اختلافات، تقویت اعتماد میان اعضا و ایجاد زمینه برای حل‌وفصل سیاسی بحران‌های منطقه‌ای کمک کنند، نه آنکه به تشدید شکاف‌های موجود بینجامند.
اعتراض ایران به روند تصویب قطعنامه نیز اعلام شد
سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه، درباره قطعنامه مربوط به عربستان سعودی و یمن تصریح کرد که مخالفت جمهوری اسلامی ایران تنها به محتوای آن محدود نبوده، بلکه روند طرح و بررسی سند نیز از نظر تهران با ایرادهایی همراه بوده است.
به گفته بقائی، چنین قطعنامه‌هایی باید پیش از برگزاری نشست یا دست‌کم در فرصت مناسب، در اختیار اعضا قرار گیرند تا امکان بررسی دقیق، تبادل نظر و دستیابی به تفاهم درباره مفاد آنها وجود داشته باشد.
وی افزود که سند مورد اشاره در روز دوم نشست و در جریان مذاکرات مطرح شد و در عین حال، انتظار می‌رفت با اجماع به تصویب برسد؛ درحالی‌که توافق لازم برای چنین تصمیمی وجود نداشت.
بقائی تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران مخالفت خود را با این قطعنامه اعلام کرده و به دلیل آنچه رعایت‌نشدن آیین کار سازمان و وجود ایرادهای محتوایی خواند، آن را مصوبه مورد قبول سازمان همکاری اسلامی تلقی نمی‌کند.
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شد که موضوع یمن همچنان یکی از پرونده‌های اختلاف‌برانگیز در مناسبات برخی کشورهای منطقه است و نحوه مواجهه کشورهای اسلامی با این بحران، می‌تواند بر روند همکاری‌های سیاسی میان آنها تأثیر بگذارد.
راه‌حل بحران یمن از مسیر سیاسی می‌گذرد؛ تهران نسبت به مداخله نظامی بیشتر هشدار داد
بقائی در بخش دیگری از نشست خبری، با اشاره به تحولات یمن و گزارش‌های منتشرشده درباره احتمال حمایت نظامی مصر از عربستان سعودی، بر ضرورت جلوگیری از گسترش دامنه درگیری‌ها تأکید کرد.
وی گفت موضوع یمن در گفت‌وگوهای جمهوری اسلامی ایران با وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی و همچنین در رایزنی‌ها با دبیرکل سازمان همکاری اسلامی مطرح شده است. به گفته وی، ثبات و امنیت شبه‌جزیره عربستان برای ایران و سایر کشورهای منطقه اهمیت دارد، اما افزایش مداخلات نظامی نمی‌تواند به حل پایدار بحران کمک کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد که هرگونه ورود بیشتر کشورهای اسلامی به درگیری‌های یمن، به‌جای کاهش تنش، ممکن است شرایط را پیچیده‌تر کرده و زمینه تداوم بحران را فراهم آورد.
بقائی همچنین از گفت‌وگوی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با همتای مصری خود در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اسلامی یاد کرد و گفت که موضع تهران درباره پیامدهای منفی مداخله نظامی بیشتر در این رایزنی‌ها به‌صراحت بیان شده است.
وی با تأکید بر اینکه مسئله یمن باید از طریق گفت‌وگو و بر مبنای نقشه راه مورد تفاهم در سال‌های گذشته حل‌وفصل شود، افزود که راهکار نظامی نمی‌تواند جایگزین توافق سیاسی میان طرف‌های درگیر شود.
از نگاه تهران، جلوگیری از گسترش جنگ یمن مستلزم آن است که کشورهای منطقه به‌جای تشدید حمایت‌های نظامی از طرف‌های درگیر، ظرفیت‌های دیپلماتیک خود را برای کاهش اختلافات و ایجاد زمینه گفت‌وگو به کار گیرند.
دیپلماسی در کنار دفاع؛ اولویت تهران تأمین منافع و امنیت ملی است
بخش قابل توجهی از نشست خبری سخنگوی وزارت امور خارجه به تبیین چرایی ادامه تلاش‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران با وجود سابقه اختلافات و بی‌اعتمادی نسبت به آمریکا اختصاص داشت.
بقائی در پاسخ به پرسشی درباره فایده مذاکره با کشوری که به گفته پرسشگر بارها تعهدات خود را نقض کرده است، اظهار داشت که ایران بر مذاکره با هیچ طرفی اصرار ندارد و آنچه برای جمهوری اسلامی اهمیت دارد، تأمین منافع ملی و صیانت از امنیت کشور است.
وی با اشاره به سابقه خروج آمریکا از توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۸ و اختلافات بعدی میان دو کشور، گفت که تجربه‌های گذشته در ارزیابی رفتار واشنگتن اهمیت دارند، اما این تجربه‌ها نباید موجب شوند دستگاه دیپلماسی از انجام وظایف خود برای دفاع از حقوق ملت ایران صرف‌نظر کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه افزود که مسئولان سیاست خارجی موظف‌اند از تمام ابزارهای موجود برای تأمین منافع ملی استفاده کنند و دیپلماسی یکی از مهم‌ترین این ابزارهاست.
بقائی با تأکید بر ارتباط میان عرصه دیپلماسی و میدان دفاع گفت که نباید این دو حوزه را در تقابل با یکدیگر قرار داد. از نگاه وی، دفاع از کشور و تلاش برای احقاق حقوق ملت ایران از طریق مذاکره، دو مسیر مکمل هستند که هر دو باید در خدمت امنیت و منافع ملی قرار گیرند.
وی همچنین خاطرنشان کرد که اگر حتی احتمال محدودی برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها از طریق دیپلماسی وجود داشته باشد، پیگیری این مسیر ضروری است؛ زیرا کنارگذاشتن زودهنگام راهکارهای سیاسی می‌تواند هزینه‌های بیشتری به کشور تحمیل کند.
بقائی در همین زمینه تأکید کرد که جدیت ایران در دیپلماسی به معنای نادیده‌گرفتن تجربه‌های گذشته یا اعتماد بی‌قیدوشرط به آمریکا نیست، بلکه نشان‌دهنده مسئولیت دستگاه سیاست خارجی در بررسی همه راه‌های ممکن برای تأمین منافع ملی است.
پاسخ آمریکا به پیشنهاد هفت‌روزه ایران؛ تهران همچنان بر مطالبات خود تأکید دارد
سخنگوی وزارت امور خارجه در تشریح آخرین وضعیت تلاش‌های دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، اعلام کرد که پاسخ دریافتی از آمریکا به طرح هفت‌روزه ایران، از نظر جمهوری اسلامی ناکافی و ناقص بوده است.
بقائی گفت ایران با حسن نیت، پیشنهادها و مطالبات خود را در چارچوبی روشن و از طریق میانجی قطری به طرف آمریکایی منتقل کرده است.
به گفته وی، مواضع و خواسته‌های تهران مشخص بوده و پس از دریافت پاسخ واشنگتن نیز دیدگاه جمهوری اسلامی درباره کاستی‌های آن به طرف مقابل اعلام شده است.
وی با اشاره به مطالباتی که در برخی گزارش‌ها با عنوان «هفت شرط» مطرح شده‌اند، توضیح داد که این موارد از نظر ایران خواسته‌هایی غیرمتعارف نیستند، بلکه به موضوعاتی مربوط می‌شوند که پیش‌تر نیز در تفاهم ۲۸ خرداد مورد توجه قرار گرفته بودند.
بقائی، رفع محاصره دریایی و توقف جنگ در همه جبهه‌ها را از جمله مطالبات اصلی ایران برشمرد و گفت که این خواسته‌ها از دیدگاه تهران، مطالباتی مشروع و منطقی هستند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره مانع اصلی پیشرفت مذاکرات نیز، زیاده‌خواهی آمریکا را عامل اصلی توقف یا کندی روند گفت‌وگوها دانست.
سخنگوی وزارت امور خارجه در عین حال تأکید کرد که ایران برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک که منافع ملی کشور را تأمین کند و به صلح و امنیت منطقه کمک برساند، جدی است؛ اما این جدیت به معنای چشم‌پوشی از مطالبات اساسی یا عدول از مواضع اصولی جمهوری اسلامی نخواهد بود.
تهران: مذاکره به معنای عقب‌نشینی از مواضع اصولی نیست
بقائی در توضیح رویکرد ایران نسبت به مذاکرات با آمریکا، بر این نکته تأکید کرد که تصمیم‌گیری درباره ادامه یا پیشرفت گفت‌وگوها باید بر مبنای محتوای پیشنهادها و میزان پاسخ‌گویی آنها به مطالبات جمهوری اسلامی صورت گیرد.
از نگاه وزارت امور خارجه، انتقال پیشنهادها و بررسی پاسخ طرف مقابل، بخشی از مسئولیت دستگاه دیپلماسی است؛ با این حال، نتیجه مذاکرات باید به تأمین منافع ملی و کاهش تهدیدها منجر شود.
وی با اشاره به مواضع اعلام‌شده از سوی مسئولان کشور گفت که جمهوری اسلامی هم در مسیر دیپلماسی و هم در حوزه دفاع از کشور، موضعی ثابت دارد و تلاش برای حل‌وفصل سیاسی اختلافات، تغییری در اراده ایران برای دفاع از حاکمیت و امنیت ملی ایجاد نمی‌کند.
سفر لاوروف به تهران؛ رایزنی‌های ایران و روسیه در طیفی از مسائل دوجانبه و منطقه‌ای
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسش‌هایی درباره سفر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، به تهران و گمانه‌زنی‌ها درباره ارتباط این سفر با مذاکرات ایران و آمریکا گفت که این سفر در چارچوب رایزنی‌های مستمر دو کشور انجام شده و از مدت‌ها قبل در دستور کار قرار داشته است.
بقائی توضیح داد که گفت‌وگوهای انجام‌شده به موضوع مذاکرات ایران و آمریکا محدود نبوده و مجموعه‌ای از مسائل مرتبط با منافع مشترک دو کشور را در بر گرفته است.
به گفته وی، تحولات منطقه‌ای از جمله وضعیت خلیج فارس، جنگ اوکراین و موضوعات مرتبط با پرونده هسته‌ای ایران در جریان رایزنی‌ها مطرح شده‌اند؛ با این حال، وی تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران از مواضع اصولی خود عدول نکرده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین از رویکرد روسیه در حمایت از تلاش‌ها برای کاهش تنش‌ها قدردانی کرد و گفت که مسکو بارها آمادگی خود را برای کمک به کاهش اختلافات اعلام کرده است.
این اظهارات حاکی از آن است که تهران، رایزنی با مسکو را بخشی از مجموعه تلاش‌های دیپلماتیک خود در حوزه مسائل دوجانبه و منطقه‌ای می‌داند و آن را به پرونده مذاکرات با واشنگتن محدود نمی‌کند.
همکاری با مسکو و پکن بر پایه منافع متقابل ادامه می‌یابد
بقائی در واکنش به اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره میزان حمایت روسیه و چین از ایران، از ورود به جدل لفظی با مقام‌های آمریکایی خودداری کرد.
وی گفت که روابط جمهوری اسلامی ایران با روسیه و چین بر اساس منافع متقابل شکل گرفته و تهران نیز مانند سایر کشورها، منافع ملی خود را در تنظیم روابط خارجی مدنظر قرار می‌دهد.
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به توافق‌ها و قراردادهای موجود میان ایران و این دو کشور افزود که جمهوری اسلامی از ماهیت منافع سایر دولت‌ها آگاه است و روابط خارجی خود را بر پایه ارزیابی واقع‌بینانه از منافع مشترک دنبال می‌کند.
بقائی تأکید کرد که اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره روابط تهران با مسکو و پکن، تغییری در اراده جمهوری اسلامی برای پیشبرد همکاری‌ها ایجاد نخواهد کرد.
وی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی‌هایی که چین و روسیه را از برندگان احتمالی جنگ علیه ایران معرفی می‌کنند، گفت طبیعی است که کشورها در پی تأمین منافع خود باشند و در این زمینه به این توصیه اشاره کرد که اگر رقیب در حال ارتکاب اشتباه است، نباید مانع او شد.
این موضع‌گیری نشان می‌دهد که تهران ضمن تأکید بر اهمیت همکاری با روسیه و چین، روابط خود با این دو قدرت را بر مبنای منافع متقابل و محاسبات مستقل ملی ارزیابی می‌کند.
تکذیب صدور بیانیه مشترک روسیه و شورای همکاری خلیج فارس
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره گزارش‌های منتشرشده پیرامون بیانیه مشترک روسیه و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس توضیح داد که چنین بیانیه مشترکی صادر نشده است.
بقائی گفت سندی که در برخی گزارش‌ها به آن اشاره می‌شود، بیانیه خود کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بوده و نشست وزیر امور خارجه روسیه با همتایان خود از کشورهای عضو این شورا، بیانیه مشترکی نداشته است.
وی با این توضیح، بر ضرورت تفکیک مواضع مستقل کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از موضع رسمی روسیه تأکید کرد.
امنیت خلیج فارس با مشارکت کشورهای منطقه؛ مخالفت تهران با اتکای امنیتی به قدرت‌های خارجی
بقائی در تشریح دیدگاه ایران درباره پیشنهادهای روسیه برای تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز گفت که برخی گزارش‌های رسانه‌ای درباره این پیشنهادها، به‌صورت ناقص بازتاب یافته‌اند.
وی توضیح داد که ایران، چین و روسیه هرکدام پیشنهادهایی را برای تقویت امنیت جمعی در منطقه ارائه کرده‌اند و مسکو نیز طی سال‌های گذشته موضوع ایجاد سازوکارهای امنیتی در خلیج فارس و غرب آسیا را پیگیری کرده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه با تأکید بر ضرورت اتکای کشورهای منطقه به ظرفیت‌های خود برای تأمین امنیت، گفت که از نگاه تهران، امنیت پایدار نباید به حضور و نفوذ بازیگرانی وابسته باشد که به گفته وی، در عمل به نگرانی‌های امنیتی کشورهای منطقه توجه کافی نشان نداده‌اند.
بقائی افزود که تحقق چنین هدفی مستلزم آغاز فرایند اعتمادسازی میان دولت‌های منطقه و کاهش فشارهای خارجی است.
وی تأکید کرد که کشورهای منطقه باید بتوانند بر پایه همکاری و احترام متقابل، سازوکاری قابل اتکا برای حفظ امنیت جمعی ایجاد کنند.
از نگاه تهران، امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز موضوعی مشترک برای کشورهای منطقه است و دستیابی به راه‌حل پایدار در این زمینه، نیازمند مشارکت فعال دولت‌های ساحلی، پرهیز از تنش‌آفرینی و احترام به حاکمیت ملی کشورهاست.
ابتکار عراق برای گفت‌وگوی منطقه‌ای مورد حمایت ایران است
سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه نشست خبری، حمایت تهران از پیشنهاد عراق برای برگزاری نشست مشترک ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس را مورد تأکید قرار داد.
بقائی گفت جمهوری اسلامی ایران همواره برای گفت‌وگو و تعامل با کشورهای منطقه آمادگی داشته و پیشنهاد برگزاری نشست مشترک کشورهای حاشیه خلیج فارس، ایران و عراق نیز از مدت‌ها قبل مطرح بوده است.
وی با اشاره به پیگیری این ابتکار از سوی مقام‌های عراقی افزود که یکی از نشست‌های مرتبط با این ایده در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد برگزار شده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد که تهران همچنان این پیشنهاد را گامی مثبت برای تقویت اعتماد میان کشورهای منطقه می‌داند و از هر ابتکاری که به کاهش اختلافات و افزایش همکاری‌های سیاسی و امنیتی کمک کند، حمایت خواهد کرد.
وی همچنین با اشاره به پیشنهاد نشست «سلاله» گفت که در آخرین لحظات، برخی طرف‌ها مانع برگزاری آن شدند.
از منظر تهران، استمرار چنین ابتکارهایی می‌تواند زمینه گفت‌وگوی مستقیم میان دولت‌های منطقه را فراهم آورد و به کاهش سوءتفاهم‌هایی کمک کند که در برخی مقاطع به افزایش تنش‌های سیاسی و امنیتی منجر شده‌اند.
روابط با کشورهای عربی؛ حسن همجواری مستلزم جلوگیری از استفاده نظامی از خاک همسایگان است
بقائی در واکنش به بیانیه اخیر وزیران امور خارجه شورای همکاری خلیج فارس که در آن ادعاهایی علیه ایران مطرح شده و موضوع پرداخت خسارات نیز مورد اشاره قرار گرفته بود، از تکرار مواضعی انتقاد کرد که به اعتقاد تهران، کمکی به تقویت اعتماد منطقه‌ای نمی‌کنند.
وی اظهار داشت که کشورهای حاشیه خلیج فارس باید پیامدهای تحولات اخیر را با دقت بیشتری بررسی کنند و از طرح دوباره مواضعی که پیش‌تر نیز مطرح شده‌اند، بدون توجه به شرایط واقعی منطقه، پرهیز داشته باشند.
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به تحولات نظامی اخیر گفت که از نگاه جمهوری اسلامی ایران، از قلمرو و امکانات برخی کشورهای منطقه برای اقدامات نظامی علیه ایران استفاده شده است.
بقائی افزود که مقام‌های آمریکایی نیز در اظهارات خود به نقش برخی کشورهای منطقه در حمایت از عملیات نظامی اشاره کرده‌اند و این موضوع، از دیدگاه تهران، باید در ارزیابی تحولات اخیر مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد که ایران در مواجهه با این شرایط، رفتاری خویشتن‌دارانه داشته و معرفی حملات دفاعی ایران علیه پایگاه‌ها و امکانات مورد استفاده در عملیات نظامی به‌عنوان تجاوز علیه کشورهای منطقه، واقعیت‌های مورد استناد تهران را تغییر نمی‌دهد.
بقائی در عین حال خاطرنشان کرد که جمهوری اسلامی ایران همچنان خواهان روابط مبتنی بر حسن همجواری با کشورهای حوزه خلیج فارس است؛ اما تحقق این هدف مستلزم آن است که هیچ کشوری اجازه ندهد قلمرو و امکاناتش برای تهدید یا حمله به یک کشور همسایه مورد استفاده قرار گیرد.
تهران: نگرانی‌های امنیتی منطقه باید با احترام متقابل برطرف شود
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به اظهارات قطر درباره ضرورت رفع نگرانی‌های امنیتی همه طرف‌ها در هرگونه توافق با ایران، گفت که جمهوری اسلامی نیز بر ایجاد یک چارچوب امنیتی پایدار در منطقه تأکید دارد.
وی با این حال، نخستین گام برای شکل‌گیری چنین چارچوبی را جلوگیری از سوءاستفاده طرف‌های خارج از منطقه از قلمرو کشورهای همسایه دانست.
بقائی تأکید کرد که احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها، شرط اساسی حسن همجواری است و نمی‌توان از امنیت مشترک سخن گفت، اما هم‌زمان اجازه داد خاک و پایگاه‌های نظامی یک کشور برای تهدید همسایگان مورد استفاده قرار گیرد.
وی همچنین درباره بازنشر موضع قطر از سوی ایران در خصوص اهداف حملات ایران گفت که تهران اقدام نادرستی انجام نداده است.
به گفته بقائی، در یک سند رسمی قطری تصریح شده بود که حملات دفاعی ایران صرفاً پایگاه‌ها و اهداف نظامی آمریکا را هدف قرار داده است.
وی بازنشر این موضع را اقدامی در جهت برجسته‌کردن یک اظهارنظر رسمی دانست و گفت که این اقدام نباید موجب گلایه طرف قطری شود.
ایران هژمونی منطقه‌ای را دنبال نمی‌کند
سخنگوی وزارت امور خارجه در واکنش به ادعاهایی مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی ایران در پی تبدیل‌شدن به قدرت هژمون در منطقه است، تأکید کرد که سیاست تهران بر همکاری و تعامل با کشورهای همسایه استوار است.
بقائی گفت ایران به‌عنوان کشوری ریشه‌دار در منطقه، نیازی به اعمال زور برای سلطه بر کشورهای دیگر ندارد و اساساً هیچ کشوری نباید از طریق قلدری و فشار، اراده خود را بر دیگر دولت‌ها تحمیل کند.
وی افزود که توان دفاعی ایران و آمادگی این کشور برای پاسخ به تجاوز نظامی، به معنای دنبال‌کردن سیاست سلطه‌طلبانه نیست و نباید دفاع از حاکمیت ملی را با تلاش برای هژمونی منطقه‌ای یکسان دانست.
سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه، سیاست‌های توسعه‌طلبانه رژیم صهیونیستی و استفاده از تعابیری مانند «اسرائیل بزرگ» را از عوامل نگرانی در غرب آسیا دانست و به کشورهای منطقه توصیه کرد که در ارزیابی تحولات، تحت تأثیر آنچه وی آدرس‌های غلط خواند، قرار نگیرند.
بقائی تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران خواهان روابط دوستانه با کشورهای منطقه است و راه‌حل پایدار مسائل غرب آسیا را باید در همکاری میان دولت‌ها، احترام به حاکمیت ملی و پرهیز از مداخله‌گری جست‌وجو کرد.
تهران خواستار اقدام سازمان ملل برای جلوگیری از تشدید ناامنی در تنگه هرمز شد
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشی درباره پیشنهاد سازمان ملل متحد برای تسهیل عبور محموله‌های کود شیمیایی از تنگه هرمز، با هدف جلوگیری از اختلال در تأمین مواد اولیه کشاورزی و زنجیره تولید غذا، گفت جمهوری اسلامی ایران همواره از اقدامات بشردوستانه حمایت کرده است.
بقائی اظهار داشت که انتقال کالاهای ضروری و محموله‌هایی با ماهیت بشردوستانه، موضوعی است که ایران در گذشته نیز برای تسهیل آن تلاش کرده است.
وی در عین حال تأکید کرد که از نگاه تهران، رسیدگی موردی به عبور محموله‌ها نمی‌تواند جایگزین حل ریشه‌ای عوامل ایجاد ناامنی در این آبراه راهبردی شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه، اقدامات آمریکا در منطقه را عامل اصلی تنش‌های موجود از دیدگاه جمهوری اسلامی دانست و گفت سازمان ملل متحد، به‌عنوان نهادی مسئول در زمینه صلح و امنیت بین‌المللی، باید برای جلوگیری از ادامه اقداماتی که به ناامنی در خلیج فارس و تنگه هرمز منجر می‌شوند، نقش مؤثرتری ایفا کند.
این موضع‌گیری بر دیدگاه تهران مبنی بر ارتباط میان امنیت مسیرهای دریایی، ثبات منطقه‌ای و شرایط تجارت جهانی تأکید دارد؛ موضوعی که به‌ویژه از منظر تأمین انرژی، انتقال کالاهای اساسی و استمرار فعالیت زنجیره‌های تأمین بین‌المللی اهمیت دارد.
پرونده حمله به مدرسه میناب؛ تأکید ایران بر ضرورت پاسخ‌گویی حقوقی
بقائی در بخش دیگری از نشست خبری، به موضوع حمله به مدرسه میناب و تأخیر وزارت دفاع آمریکا در انتشار گزارش داخلی مربوط به این حادثه پرداخت.
وی با انتقاد از نحوه مواجهه آمریکا با این پرونده گفت که ارزیابی یک حادثه را نمی‌توان صرفاً به طرفی واگذار کرد که خود متهم به ارتکاب آن است.
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به حملات گزارش‌شده در میناب، لامرد و سیریک اظهار داشت که از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، مجموعه عملیات نظامی انجام‌شده در جریان جنگ ۴۰روزه و پس از آن، با توجه به ماهیت و پیامدهایشان، نیازمند بررسی جدی حقوقی است.
بقائی با تأکید بر ضرورت پاسخ‌گویی درباره حمله به غیرنظامیان افزود که حفاظت از افراد و اماکن غیرنظامی، یکی از اصول بنیادین حقوق بشردوستانه بین‌المللی است و طرف‌های درگیر در مخاصمات موظف‌اند این قواعد را رعایت کنند.
وی همچنین تأکید کرد که تأخیر در انتشار نتایج تحقیقات داخلی، به‌خودی‌خود نمی‌تواند مسئولیت حقوقی احتمالی عاملان را از میان ببرد و بررسی چنین حوادثی باید بر اساس شواهد و معیارهای معتبر حقوقی انجام شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه با انتقاد از آنچه بی‌توجهی آمریکا به قواعد بین‌المللی خواند، گفت که احترام به غیرنظامیان در زمان جنگ، اصلی ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی و اسلامی است و در نظام حقوقی بین‌المللی معاصر نیز جایگاه مشخصی دارد.
وی افزود که رعایت این اصول نباید تابع ملاحظات سیاسی یا ارزیابی یک‌جانبه طرف‌های درگیر باشد و رسیدگی به حوادثی که غیرنظامیان را هدف قرار می‌دهند، مستلزم توجه جدی به ابعاد حقوقی و انسانی آنهاست.
آمادگی دفاعی ایران در برابر تهدیدهای احتمالی حفظ می‌شود
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به گزارش‌هایی درباره بررسی احتمال جنگ علیه ایران از سوی مقام‌های رژیم صهیونیستی، گفت که جمهوری اسلامی همواره احتمال بروز تهدیدهای نظامی را در محاسبات امنیتی خود در نظر می‌گیرد.
بقائی با اشاره به آنچه ادامه محاصره دریایی و تهدیدهای مستمر علیه ایران توصیف کرد، اظهار داشت که تهران شرایط موجود را وضعیتی عادی و عاری از تهدید ارزیابی نمی‌کند و بر همین اساس، آمادگی برای مواجهه با سناریوهای مختلف را ضروری می‌داند.
وی در عین حال تأکید کرد که مدافعان ایران با اتکا به تجربه‌های گذشته، پشتوانه مردمی و آمادگی دفاعی، برای مقابله با هرگونه اقدام خصمانه آماده هستند.
این اظهارات بار دیگر بر رویکرد اعلامی تهران مبنی بر پیگیری هم‌زمان دیپلماسی و حفظ آمادگی دفاعی تأکید دارد؛ رویکردی که در بخش‌های مختلف نشست خبری نیز مورد اشاره قرار گرفت.
توقف تردد در مرزهای ایران و پاکستان؛ مسئله در مسیر پیگیری فنی و دیپلماتیک
بقائی در پاسخ به پرسشی درباره توقف تردد در گذرگاه‌های مرزی ایران و پاکستان و گمانه‌زنی‌ها درباره دلایل این اقدام، از قضاوت درباره انگیزه‌های طرف پاکستانی خودداری کرد.
وی گفت اطلاعاتی که به طرف ایرانی منتقل شده، حاکی از وجود برخی مشکلات فنی و نیاز به به‌روزرسانی زیرساخت‌هاست و مقام‌های پاکستانی در حال تلاش برای رفع این مسائل هستند.
به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، صادرات از سوی ایران ادامه دارد، اما تردد در سمت مقابل با محدودیت مواجه شده است.
بقائی با اشاره به پیشینه روابط تهران و اسلام‌آباد یادآور شد که ایران نخستین کشوری بود که پاکستان مستقل را به رسمیت شناخت و مناسبات دو کشور از سابقه‌ای طولانی برخوردار است.
وی روابط کنونی دو کشور را در یکی از دوره‌های مطلوب مناسبات دوجانبه توصیف کرد و گفت همکاری‌های سیاسی، مردمی و تجاری طی سال‌های اخیر گسترش یافته و هر دو طرف برای حفظ این روند اراده دارند.
سخنگوی وزارت امور خارجه افزود که موضوع توقف تردد در تماس‌های تلفنی روزهای اخیر نیز مطرح شده است و در صورت سفر مقام‌های پاکستانی به تهران یا سفر مقام‌های ایرانی به اسلام‌آباد، این مسئله در اولویت گفت‌وگوهای دوجانبه قرار خواهد گرفت.
امنیت مرزهای شرقی؛ همکاری تهران، کابل و اسلام‌آباد برای مقابله با تهدیدهای مشترک
بقائی در ادامه نشست خبری، درباره امنیت مرزهای شرقی ایران و مسائل مرتبط با مهاجران اظهار داشت که این موضوع از مسائل دیرپای سیاست خارجی و امنیت ملی کشور است و همواره در گفت‌وگوهای تهران با مقام‌های افغانستان و پاکستان مورد توجه قرار داشته است.
وی با تأکید بر اینکه امنیت، مسئله‌ای مشترک میان کشورهای همسایه است، هشدار داد که سستی در برخورد با مشکلات امنیتی در هر سوی مرز می‌تواند زمینه انتقال ناامنی به سوی دیگر را فراهم کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه گفت که مقام‌های ایران، افغانستان و پاکستان به اهمیت این مسئله واقف‌اند و در تعاملات دوجانبه، موضوع مقابله با تهدیدهای امنیتی را پیگیری می‌کنند.
بقائی همچنین از اتخاذ تدابیر مشترک در تعامل با طرف افغانستانی و پاکستانی سخن گفت و ابراز امیدواری کرد که همکاری‌های سه کشور در زمینه مبارزه با تروریسم، از فعالیت گروه‌های ناامن‌کننده و وقوع اقدامات تروریستی جلوگیری کند.
از نگاه تهران، مدیریت مؤثر مرزهای شرقی تنها از مسیر همکاری مستمر، تبادل اطلاعات و هماهنگی میان کشورهای همسایه امکان‌پذیر است و برخورد مقطعی با مشکلات امنیتی نمی‌تواند جایگزین راهکارهای پایدار شود.
ایران و جمهوری آذربایجان؛ امیدواری تهران به حل موضوع حجاب از مسیر تفاهم
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشی درباره محدودیت‌های اعمال‌شده در زمینه حجاب در جمهوری آذربایجان، بر ضرورت حل‌وفصل این موضوع با توجه به شرایط داخلی آن کشور و رعایت حقوق اساسی مردم تأکید کرد.
بقائی گفت مردم جمهوری آذربایجان از آگاهی و ظرفیت لازم برای پیگیری مطالبات خود برخوردارند و می‌توانند با در نظر گرفتن مصالح کشورشان، دیدگاه‌های خود را به مسئولان منتقل کنند.
وی با اشاره به روابط دوستانه تهران و باکو و پیوندهای تاریخی و فرهنگی دو ملت اظهار داشت که ایران امیدوار است این موضوع در فضایی مبتنی بر تفاهم، با توجه به ارزش‌های مشترک و احترام به حقوق اساسی مردم حل شود.
این موضع‌گیری بر تمایل اعلام‌شده تهران برای حفظ مناسبات دوستانه با جمهوری آذربایجان و پرهیز از تبدیل اختلاف‌نظرها به عاملی برای تضعیف روابط دوجانبه تأکید دارد.
پیامدهای بحران منطقه‌ای برای اروپا؛ بقائی از مسئولیت کشورهای حامی جنگ سخن گفت
سخنگوی وزارت امور خارجه در واکنش به اظهارات رئیس‌جمهور فرانسه درباره ارتباط ناآرامی‌های داخلی و افزایش قیمت سوخت با جنگ ایران و وضعیت تنگه هرمز، گفت تصمیمات سیاسی و نظامی در عرصه بین‌المللی پیامدهایی دارند که نمی‌توان آنها را نادیده گرفت.
بقائی اظهار داشت که فرانسه به‌عنوان عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، از نظر تهران مسئولیت داشت در برابر آنچه جمهوری اسلامی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران می‌داند، موضع روشنی اتخاذ کند.
وی با انتقاد از رویکرد فرانسه و برخی دیگر از کشورهای اروپایی در قبال این تحولات افزود که حمایت آشکار یا ضمنی از اقدامات نظامی می‌تواند پیامدهایی فراتر از میدان درگیری داشته باشد.
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به ارتباط احتمالی میان افزایش قیمت سوخت، تحولات خلیج فارس و مشکلات اقتصادی اروپا گفت اگر فشارهای اقتصادی و ناآرامی‌های داخلی این کشورها به افزایش هزینه‌های انرژی مرتبط باشد، باید عوامل اصلی بحران نیز مورد توجه قرار گیرد.
بقائی، اقدامات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و تداوم محاصره دریایی را از عوامل اصلی بحران کنونی از دیدگاه تهران دانست و تأکید کرد که نمی‌توان از سیاست‌هایی حمایت کرد که به تشدید تنش منجر می‌شوند و در عین حال انتظار داشت پیامدهای آنها بر اقتصاد و جامعه کشورهای دیگر تأثیر نگذارد.
وی همچنین با اشاره به شکاف‌های موجود میان آمریکا و برخی متحدانش، از جمله در موضوع اوکراین، گفت که سیاست‌های واشنگتن در مناطق مختلف جهان به افزایش بی‌ثباتی دامن زده است.
به گفته بقائی، کشورهای اروپایی اکنون با پیامدهای سیاست همراهی با آمریکا مواجه شده‌اند و این شرایط باید آنها را به بازنگری در رویکردهای خود نسبت به نظم بین‌المللی وادار کند.
انتقاد تهران از یک‌جانبه‌گرایی آمریکا و تضعیف نهادهای بین‌المللی
بقائی در واکنش به اظهارات دونالد ترامپ درباره ترجیح منافع آمریکا بر منافع سازمان ملل متحد و نظم جهانی، گفت که این رویکرد با انتقادهایی در داخل جامعه آمریکا نیز روبه‌رو شده است.
وی با اشاره به اعتراضات برگزارشده با عنوان «نه به پادشاه» اظهار داشت که بخشی از افکار عمومی آمریکا با صرف منابع مالی و انسانی کشور در جنگی که از نگاه آنان در راستای منافع یک رژیم خارجی قرار دارد، مخالف است.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین تحریم قضات دادگاه‌های بین‌المللی و اقدامات آمریکا در قبال برخی نهادهای بین‌المللی را نشانه‌هایی از رویکردی دانست که به اعتقاد تهران، سازوکارهای شکل‌گرفته پس از جنگ جهانی دوم را تضعیف می‌کند.
بقائی تأکید کرد که این شرایط، ضرورت همکاری کشورهای مختلف در چارچوب نهادهای چندجانبه را افزایش می‌دهد تا از تضعیف قواعد بین‌المللی و تبدیل مناسبات جهانی به عرصه اعمال یک‌جانبه قدرت جلوگیری شود.
وی این روند را «یک‌جانبه‌گرایی تهاجمی» توصیف کرد و آن را تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المللی دانست.
عدم حضور ایران در اجلاس همکاری‌های آسیا و اقیانوسیه
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حضور جمهوری اسلامی ایران در اجلاس آتی همکاری‌های آسیا و اقیانوسیه و امکان انجام گفت‌وگو با طرف آمریکایی در حاشیه این نشست، اعلام کرد که ایران عضو این سازمان نیست.
بقائی با اشاره به همین موضوع گفت که تا جایی که اطلاع دارد، عضویت جمهوری اسلامی ایران در این سازمان مطرح نیست و از این رو، دلیلی برای حضور تهران در اجلاس مورد اشاره وجود ندارد.
جمع‌بندی؛ تهران بر دیپلماسی فعال، دفاع مقتدرانه و همکاری منطقه‌ای تأکید دارد
مجموع مواضع اعلام‌شده از سوی سخنگوی وزارت امور خارجه در این نشست خبری، بیانگر تأکید تهران بر پیگیری هم‌زمان چند محور در سیاست خارجی است: استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای تأمین منافع ملی، حفظ آمادگی دفاعی در برابر تهدیدهای احتمالی، گسترش همکاری با کشورهای همسایه و تقویت سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای با مشارکت دولت‌های غرب آسیا.
در پرونده مذاکرات با آمریکا، جمهوری اسلامی ایران ضمن اعلام آمادگی برای پیگیری مسیر دیپلماتیک، پاسخ دریافتی واشنگتن به پیشنهاد هفت‌روزه را ناکافی دانسته و بر مطالباتی همچون رفع محاصره دریایی و توقف جنگ در همه جبهه‌ها تأکید کرده است.
در سطح منطقه‌ای نیز تهران از یک سو بر ضرورت گفت‌وگو با کشورهای عربی، حمایت از ابتکار عراق و گسترش همکاری با پاکستان تأکید دارد و از سوی دیگر، خواستار جلوگیری از استفاده از قلمرو کشورهای منطقه برای اقدامات نظامی علیه ایران است.
در موضوع یمن، موضع اعلام‌شده ایران بر مخالفت با گسترش مداخله نظامی، حمایت از گفت‌وگو و مصالحه و جلوگیری از تبدیل اختلافات منطقه‌ای به شکاف‌های عمیق‌تر در جهان اسلام استوار است.
در روابط با روسیه و چین نیز تهران بر تداوم همکاری‌ها بر پایه منافع متقابل تأکید کرده و هم‌زمان، ضرورت ارزیابی مستقل منافع ملی در تنظیم مناسبات خارجی را مورد توجه قرار داده است.
در نهایت، از مجموع سخنان بقائی چنین برمی‌آید که جمهوری اسلامی ایران، دیپلماسی را ابزاری برای پیگیری مطالبات ملی و جلوگیری از تشدید بحران‌ها می‌داند، اما تحقق هرگونه توافق را به میزان تأمین منافع کشور و رعایت اصول مورد تأکید تهران وابسته می‌داند.
در همین چارچوب، حفظ آمادگی دفاعی، احترام متقابل به حاکمیت کشورها و تلاش برای ایجاد سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای، همچنان از محورهای اصلی مواضع اعلام‌شده وزارت امور خارجه به شمار می‌روند.
