به گزارش ایراف، یونسکو در تازه‌ترین ارزیابی خود تأکید کرده است که ترکیب بحران‌های طبیعی، بی‌ثباتی سیاسی و محدودیت‌های عملیاتی باعث شده روند حفاظت از این اثر تاریخی بیش از هر زمان دیگری دشوار شود.
این سازمان می‌گوید وضعیت افغانستان، همراه با سیلاب‌های فصلی و فرسایش بستر رودخانه‌ها، «لایه‌ای تازه از خطر» برای منار جام ایجاد کرده است.
یونسکو اعلام کرده که با حمایت مالی بنیاد الیف (ALIPH)، سامانه‌های نظارتی برای پایش میزان انحراف سازه نصب شده و داده‌های دوره‌ای برای بررسی وضعیت پایداری منار جمع‌آوری می‌شود.
این پروژه بخشی از برنامه «حفاظت از منار و بقایای باستانی جام» است که از سال ۲۰۲۰ با مشارکت دفتر یونسکو در کابل، مرکز میراث جهانی و ایکوموس اجرا می‌شود.
در کنار این اقدامات، یونسکو می‌گوید پاک‌سازی مسیر رودخانه‌های جام و هریرود برای کاهش خطر سیلاب‌های ناگهانی ادامه دارد؛ عملیاتی که در سال‌های اخیر با مشارکت مستقیم جوامع محلی انجام شده و ده‌ها نفر از ساکنان منطقه در قالب برنامه «کار در برابر مزد» در آن مشارکت داشته‌اند.
این سازمان تأکید دارد که حفاظت از منار جام نه‌تنها یک اقدام فرهنگی، بلکه ابزاری برای تقویت انسجام اجتماعی و کاهش فقر در یکی از محروم‌ترین مناطق افغانستان است.
یونسکو همچنین از ساخت پل معلق بر فراز رودخانه هریرود به‌عنوان یک گام حیاتی یاد کرده است؛ پلی که هم دسترسی تیم‌های فنی و امدادی را تسهیل می‌کند و هم رفت‌وآمد امن‌تر برای مردم منطقه فراهم می‌سازد.
این اقدام در چارچوب توصیه‌های کمیته میراث جهانی برای بهبود دسترسی و کاهش خطرات سیلاب انجام شده است.
در بخش دیگری از این گزارش، یونسکو تأکید کرده که بنیاد آقاخان نیز با پشتیبانی مالی الیف، مأموریت تقویت پایداری سازه‌ای منار را برعهده گرفته است؛ از جمله بررسی‌های خاک، مستندسازی تزئینات منار، پایش منظم میزان انحراف سازه و مرمت اضطراری بخش‌های آسیب‌دیده.
این اقدامات بخشی از برنامه جامع «اقدامات اصلاحی» است که از سال ۲۰۰۷ برای خروج منار جام از فهرست میراث جهانی در خطر تدوین شده است.
یونسکو در پایان هشدار داده است که تداوم فرسایش، سیلاب‌های تکرارشونده، حفاری‌های غیرقانونی و نبود مدیریت حفاظتی مؤثر می‌تواند این اثر تاریخی را با خطرات غیرقابل جبران روبه‌رو کند.
این سازمان تأکید کرده: «حفاظت از منار جام، پاسداری از میراث مشترک بشریت و انتقال آن به نسل‌های آینده است.»
