به گزارش ایراف، آن کارسون، شاعر و نویسنده ۷۶ ساله کانادایی، روز پنجشنبه هشتم اکتبر ۲۰۲۶ از سوی آکادمی سوئد به عنوان برنده نوبل ادبیات معرفی شد. این آکادمی، جایزه امسال را به دلیل «مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه» او که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر ایجاد کرده است، به این نویسنده اهدا کرد.
آن کارسون کیست؟
کارسون در ۲۱ ژوئن ۱۹۵۰ در تورنتو کانادا متولد شده است. علاقه او به ادبیات کلاسیک از دوران نوجوانی شکل گرفت و آشنایی با زبان یونان باستان مسیر زندگی علمی و ادبی او را تغییر داد. او در دانشگاه تورنتو در رشته مطالعات کلاسیک تحصیل کرد و مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری خود را در همین حوزه گرفت و مدتی نیز در دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند به مطالعه زبان و وزن شعر یونانی پرداخت.
کارسون علاوه بر اینکه شاعر است؛ هم‌زمان به عنوان پژوهشگر ادبیات کلاسیک، مترجم و جستارنویس نیز شناخته می‌شود. همین پیوند میان دانش دانشگاهی و تجربه شاعرانه، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کارنامه اوست. آثارش بارها میان شعر و نثر، داستان و نقد ادبی و روایت معاصر و متون کلاسیک حرکت می‌کنند و به همین دلیل به‌سادگی در یک قالب ادبی مشخص قرار نمی‌گیرند.
نخستین کتاب مهم کارسون، «اروس شیرین و تلخ» در سال ۱۹۸۶ منتشر شد؛ اثری که با الهام از ادبیات یونان باستان به مفهوم عشق، میل و فقدان می‌پردازد. این کتاب از همان ابتدا نشان داد که کارسون قصد ندارد میان پژوهش دانشگاهی و آفرینش ادبی مرز مشخصی قرار دهد.
یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار او «زندگینامه سرخ» است که در سال ۱۹۹۸ منتشر شد. این اثر یک رمان منظوم است که اسطوره «گِریون» و داستان هرکول را از ادبیات یونان باستان می‌گیرد و آن را در قالب روایتی معاصر درباره هویت، عشق و میل بازآفرینی می‌کند. این شیوه استفاده از اسطوره برای روایت مسائل انسان امروز، به یکی از مشخصه‌های مهم ادبیات کارسون تبدیل شده است.
نویسنده‌ای که مرز ژانرها را کنار زد
در سال ۲۰۰۱، کارسون «زیبایی شوهر» را منتشر کرد؛ اثری که خود را «یک جستار داستانی در ۲۹ تانگو» معرفی می‌کند. این کتاب درباره عشق، زیبایی، خیانت و فروپاشی یک رابطه است و جایزه شعر تی.اس. الیوت را برای او به همراه داشت.
از دیگر آثار مهم او می‌توان به «مردان در ساعات فراغت»، «قرمز داک»، «شناور» و «نورما جین بیکر تروا» اشاره کرد. در اثر اخیر، کارسون داستان هلن تروا را با زندگی و تصویر فرهنگی مریلین مونرو درهم می‌آمیزد و بار دیگر از یک روایت کلاسیک برای بازخوانی جهان معاصر استفاده می‌کند.
یکی دیگر از آثار مهم کارسون «ناکْس» است؛ کتابی که با مرگ برادرش پیوند دارد و در قالبی تجربی، عکس، نامه، ترجمه و قطعات ادبی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. این اثر نمونه‌ای از رویکرد کارسون به کتاب به عنوان یک فرم هنری است؛ رویکردی که در آن خودِ شکل ارائه اثر نیز بخشی از روایت محسوب می‌شود.
مترجم آثار یونان باستان
ارتباط کارسون با ادبیات کلاسیک تنها به الهام گرفتن از اسطوره‌ها محدود نیست. او مترجم آثار شماری از نویسندگان یونان باستان نیز بوده است. ترجمه‌های او از ساپو، سوفوکل و اوریپید از جمله آثار شناخته‌شده او هستند و آکادمی سوئد نیز تأکید کرده است که ترجمه‌هایش از متون کلاسیک را می‌توان آثاری مستقل و خلاقانه دانست.
از جمله ترجمه‌های مهم او می‌توان به «اگر نه، زمستان: قطعاتی از ساپو»، «الکترا» و «آنتیگونه» اشاره کرد. کارسون در این آثار تلاش کرده است متون بسیار قدیمی را نه صرفاً به عنوان میراث ادبی، بلکه به عنوان موادی زنده برای گفت‌وگو با انسان معاصر بازخوانی کند.
کارنامه‌ای فراتر از نوبل
پیش از دریافت نوبل، کارسون دهه‌ها یکی از چهره‌های شناخته‌شده شعر تجربی و ادبیات معاصر انگلیسی‌زبان بود. او در سال ۲۰۰۰ کمک‌هزینه معتبر مک‌آرتور را دریافت کرد و جوایز و افتخارات دیگری از جمله جایزه گریفیـن شعر، جایزه لانان و بورسیه گوگنهایم را نیز در کارنامه دارد. در سال ۲۰۰۵ نیز دولت کانادا او را به عضویت «نشان کانادا» منصوب کرد.
کارسون همچنین سابقه تدریس ادبیات و زبان‌های کلاسیک در دانشگاه‌هایی مانند پرینستون، مک‌گیل، میشیگان و کالیفرنیا را دارد و بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای او در پیوند میان دانشگاه و ادبیات گذشته است. او در سال‌های اخیر در ایسلند زندگی کرده و در سال ۲۰۲۲ تابعیت این کشور را نیز دریافت کرده است.
دریافت نوبل ادبیات ۲۰۲۶ در واقع نقطه اوجی بر مسیری است که کارسون طی چند دهه در آن، ادبیات کلاسیک را با تجربه‌های انسانی امروز پیوند زده است. او از اسطوره‌های یونان، شعر ساپو، تراژدی‌های سوفوکل و روایت‌های باستانی استفاده کرده تا درباره عشق، فقدان، هویت، میل و تنهایی انسان معاصر بنویسد؛ مسیری که اکنون با بالاترین جایزه ادبی جهان مورد تقدیر قرار گرفته است.
کارسون در حالی جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ را به خانه می‌برد، که امسال در میان اسامی کاندیداها و شانس‌های نوبل، نام محمود دولت‌آبادی، نویسنده ایرانی و صاحب اثر «کلیدر» نیز دیده می‌شد.
