به گزارش ایراف، دونالد ترامپ در ادامه سیاستهای منطقهای خود، توافق هستهای با عربستان را مشروط به پیوستن ریاض به توافقات ابراهیم کرده است؛ توافقاتی که محور اصلی آن عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی است و طی سالهای گذشته به یکی از ابزارهای فشار واشنگتن بر کشورهای عربی تبدیل شده است.
این شرطگذاری در حالی مطرح میشود که آمریکا و عربستان بهتازگی چارچوبی برای همکاری هستهای امضا کردهاند؛ چارچوبی که به گفته منابع آمریکایی، مسیر دستیابی عربستان به توانایی غنیسازی اورانیوم را هموار میکند.
محتوای توافق هستهای و حساسیتهای آن
طبق گزارشهای منتشرشده، توافق جدید – موسوم به «توافق ۱۲۳» – به عربستان اجازه میدهد در قالب یک برنامه هستهای غیرنظامی، به غنیسازی اورانیوم و حتی ساخت تأسیسات مرتبط دست بزند.
این موضوع از منظر نهادهای عدماشاعه و برخی کارشناسان آمریکایی، نگرانیهایی جدی ایجاد کرده؛ زیرا فناوری غنیسازی در صورت توسعهیافتگی میتواند مسیر تولید مواد لازم برای سلاح هستهای را نیز فراهم کند.
در این توافق، برخلاف الگوی مورد استفاده آمریکا در قبال ایران، خبری از «پروتکل الحاقی» و بازرسیهای سرزده آژانس نیست؛ موضوعی که حساسیتها را دوچندان کرده است.
عربستان پیشتر اعلام کرده بود اگر ایران به توانایی هستهای پیشرفته دست یابد، ریاض نیز چنین مسیری را دنبال خواهد کرد. اکنون با توافق جدید، این نگرانیها در سطح منطقهای و بینالمللی افزایش یافته است.
پیوند توافق هستهای با توافقات ابراهیم
ترامپ در سخنان اخیر خود تأکید کرده که اجرای توافق هستهای با عربستان تنها زمانی ممکن است که ریاض به توافقات ابراهیم بپیوندد.
این شرطگذاری در واقع ادامه همان رویکردی است که دولت آمریکا طی سالهای گذشته دنبال کرده: استفاده از ابزارهای اقتصادی، امنیتی و حتی هستهای برای کشاندن کشورهای عربی به مسیر عادیسازی با اسرائیل.
این موضع ترامپ در شرایطی مطرح میشود که مذاکرات پیشین درباره همکاری هستهای با عربستان در دولتهای قبلی آمریکا نیز وجود داشت، اما به دلیل حساسیتهای امنیتی و مخالفت برخی نهادهای آمریکایی، هیچگاه به نتیجه نرسید.
اکنون دولت ترامپ با حذف برخی شروط سختگیرانه و افزودن شرط سیاسی «پیوستن به توافقات ابراهیم»، تلاش دارد این توافق را به یک بسته سیاسی–امنیتی گسترده تبدیل کند.
واکنشها و پیامدهای منطقهای
در سطح منطقه، این شرطگذاری میتواند پیامدهای مهمی داشته باشد. عربستان تاکنون در برابر فشارهای آمریکا برای عادیسازی با رژیم صهیونیستی مقاومت کرده و پیوستن به توافقات ابراهیم را به تحولات فلسطین و وضعیت غزه گره زده است.
اکنون، مشروط کردن توافق هستهای به این موضوع، عملاً ریاض را در برابر یک انتخاب دشوار قرار میدهد:
یا پذیرش عادیسازی با اسرائیل و بهرهبرداری از فناوری هستهای آمریکا، یا ادامه مسیر مستقل و احتمالاً نزدیکتر شدن به دیگر بازیگران منطقهای و جهانی.
از سوی دیگر، این توافق نگرانیهایی در میان کارشناسان عدماشاعه ایجاد کرده است.
برخی تحلیلگران معتقدند اعطای توانایی غنیسازی به عربستان، آن هم بدون سازوکارهای نظارتی سختگیرانه، میتواند رقابت هستهای در منطقه را تشدید کند و پیامدهای امنیتی گستردهای برای غرب آسیا داشته باشد.
