به گزارش ایراف، در شرایطی که رقابتهای ژئوپلیتیکی از غرب آسیا تا اقیانوس هند و آرام شدت گرفته، چین نگاه خود را بیش از هر زمان دیگری به آسیای مرکزی دوخته است؛ منطقهای که به دلیل موقعیت جغرافیایی، منابع انرژی و نقش آن در اتصال زمینی شرق به غرب، اکنون برای پکن اهمیتی حیاتی یافته است.
بر بنیاد آسیا نیوز، سفر اخیر امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان به پکن، هرچند همزمان با دیدارهای پر سر و صدای دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین قرار گرفت، اما از نگاه تحلیلگران، نشانهای روشن از افزایش وزن ژئوپلیتیکی آسیای مرکزی در راهبردهای بلندمدت چین است.
چین و جستوجوی مسیرهای امن انرژی و تجارت
تشدید تنشها در غرب آسیا و اختلال در تنگه هرمز، ناامنیهای مرزی میان افغانستان و پاکستان که دسترسی زمینی به بنادر پاکستان را تهدید میکند، و همچنین افزایش تنشها در اطراف تایوان و احتمال مسدود شدن تنگه مالاکا، همگی آسیبپذیری چین در مسیرهای دریایی را برجسته کردهاند.
در چنین شرایطی، آسیای مرکزی برای پکن به راه نجات لجستیکی تبدیل شده است؛ منطقهای که میتواند مسیرهای جایگزین و امن برای انتقال انرژی و تجارت فراهم کند.
زیرساختهای انرژی؛ ستون فقرات نفوذ چین
چین طی سالهای اخیر چندین پروژه بزرگ انرژی را در آسیای مرکزی تکمیل کرده است.
مهمترین آنها خط لوله گاز آسیای مرکزی–چین است که اکنون سه خط فعال با ظرفیت مجموع ۵۵ میلیارد متر مکعب در سال دارد و از ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان عبور میکند.
پکن سالانه ۳۵ میلیارد متر مکعب گاز از این مسیر وارد میکند و با تکمیل خط چهارم، ظرفیت انتقال میتواند به ۸۵ میلیارد متر مکعب برسد.
همچنین چین از طریق خط لوله قزاقستان–چین سالانه نزدیک به ۱۹ میلیون تن نفت وارد میکند؛ رقمی که نقش قزاقستان را در امنیت انرژی پکن برجسته میسازد.
امنیت؛ حلقه مکمل راهبرد چین
یکی دیگر از دلایل تمرکز پکن بر آسیای مرکزی، امنیت مرزهای غربی چین است.
مرز طولانی تاجیکستان با افغانستان و نزدیکی آن به منطقه حساس سینکیانگ، این کشور را به شریک امنیتی مهمی برای پکن تبدیل کرده است.
حملات سال گذشته علیه شرکتهای چینی در تاجیکستان نیز ضرورت تقویت حضور امنیتی چین در منطقه را یادآوری کرد.
از سوی دیگر، اقتصاد سینکیانگ به شدت به تجارت با آسیای مرکزی وابسته است و بیش از ۵۰ درصد تجارت خارجی این منطقه در سال گذشته با کشورهای آسیای مرکزی انجام شده است.
سرمایهگذاری بدون شرط؛ مزیت پکن برای دولتهای منطقه
به گفته محمد شمسالدیناف، کارشناس علوم سیاسی تاجیک، نزدیکی جغرافیایی و نبود موانع حملونقلی، زمینه را برای گسترش روابط چین با کشورهای منطقه فراهم کرده است.
علاوه بر این، پکن برخلاف بسیاری از بازیگران غربی، سرمایهگذاریهای خود را به شرطگذاری سیاسی گره نمیزند؛ موضوعی که برای دولتهای آسیای مرکزی جذابیت ویژهای دارد.
اما روی دیگر سکه؛ وابستگی خطرناک
با وجود مزایای اقتصادی، کارشناسان نسبت به وابستگی بیش از حد کشورهای آسیای مرکزی به چین هشدار میدهند.
اتکای شدید به تجارت، سرمایهگذاری و وامهای پکن میتواند استقلال اقتصادی و حتی سیاسی این کشورها را تضعیف کند.
همچنین ورود گسترده کالاهای چینی با کیفیت بالا، فضای رقابت را برای صنایع داخلی محدود کرده و خطر رکود صنعتی در منطقه را افزایش میدهد.
در نهایت میتوان گفت که سفر اخیر رئیسجمهور تاجیکستان به چین بار دیگر نشان داد که پکن آسیای مرکزی را نه فقط یک مسیر ترانزیتی، بلکه یک منطقه راهبردی چندلایه میبیند؛ منطقهای که میتواند امنیت انرژی، ثبات مرزی و مسیرهای جایگزین تجاری چین را تضمین کند.
با این حال، افزایش نفوذ اقتصادی و امنیتی پکن، پرسشهایی جدی درباره آینده استقلال اقتصادی کشورهای منطقه نیز مطرح کرده است.
