به گزارش ایراف، در میان کوههای سر به فلک کشیده و درههای صعبالعبور ولایت غور، بنایی تاریخی سر برآورده که نهتنها یکی از شاهکارهای معماری اسلامی به شمار میرود، بلکه میتواند به یکی از مهمترین قطبهای گردشگری در غرب افغانستان تبدیل شود.
منار جام، یادگار باقیمانده از دوران غوریان است که همچنان استوار اما آسیبپذیر، تاریخ را روایت میکند. مناری سر به آسمان، با تزییناتی چشمگیر و منحصربهفرد که هر بینندهای را محو تماشای نقش و نگارها و خطوط خوشنویسی میکند.
شاهکار معماری در دل طبیعت بکر
منار جام با ارتفاع حدود ۶۵ متر، دومین منار آجری بلند جهان محسوب میشود و قدمت آن به اواخر قرن ششم هجری قمری بازمیگردد. این منار با عمری نزدیک به هشت قرن، همچنان با صلابت ایستاده و تاریخ پر فراز و نشیب افغانستان را روایت میکند.
این اثر هنری تاریخی به دستور سلطان غیاثالدین غوری ساخته شده است؛ پادشاهی که در اوج قدرت سلسله غوریان، قلمرو خود را تا بخشهای وسیعی از آسیای جنوبی گسترش داده بود.
آنچه منار جام را از دیگر آثار مشابه متمایز میکند، ظرافت بینظیر تزئینات آن است. بدنه منار با نقوش هندسی پیچیده، کتیبههای کوفی و آیاتی از قرآن کریم آراسته شده و هنر آجرکاری در آن به اوج کمال رسیده است. این منار تاریخی، تابلویی تمام نما از هنر و معماری افغانستان در دوران سلسله غوریان است.
ترکیب معماری، خوشنویسی و مهندسی سازه در چنین محیط دشوار جغرافیایی، نشاندهنده پیشرفت فنی و هنری معماران آن دوران است.
قرار گرفتن منار در محل تلاقی دو رودخانه و احاطهشدن با کوههای بلند، جلوهای تماشایی به آن بخشیده است، اگرچه همین نکته نیز باعث آسیب دیدن این منار تاریخی بدلیل سیلابهای فصلی شده است.
چشمانداز طبیعی در کنار عظمت تاریخی بنا، تجربهای منحصربهفرد برای گردشگران فراهم میکند؛ تجربهای که کمتر نقطهای در منطقه میتواند با آن رقابت کند. در سالهای گذشته و با وجود سختیها و مشکلات، بسیاری از گردشگران خارجی تنها با هدف دیدن منار جام، به افغانستان سفر کردهاند.
جایگاه جهانی و ظرفیتهای گردشگری
اهمیت جهانی منار جام زمانی بیش از پیش برجسته شد که این اثر در سال ۲۰۰۲ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این ثبت جهانی، مهر تأییدی بر ارزش تاریخی، فرهنگی و معماری این شاهکار تاریخی بود.
کارشناسان حوزه گردشگری بر این باورند که منار جام میتواند بهعنوان نماد گردشگری فرهنگی افغانستان مطرح شود و در شرایطی که افغانستان بیش از هر زمان دیگری نیازمند معرفی چهرهای فرهنگی و تاریخی از خود به جهان است، چنین آثاری میتوانند روایتگر تمدن کهن و ظرفیتهای غنی این سرزمین باشند.
توسعه زیرساختهای دسترسی، ایجاد امکانات اقامتی در مناطق نزدیک، آموزش راهنمایان محلی و سرمایهگذاری در معرفی بینالمللی، از جمله اقداماتی است که میتواند منار جام را به مقصدی جذاب برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کند.
رونق گردشگری در این منطقه نهتنها به حفظ میراث فرهنگی کمک میکند، بلکه میتواند زمینهساز اشتغالزایی و بهبود وضعیت اقتصادی مردم محلی نیز شود.
میراثی در معرض خطر
با وجود ارزشهای بیبدیل تاریخی و گردشگری، منار جام سالهاست که با تهدیدهای جدی روبهرو است. موقعیت جغرافیایی خاص آن در کنار رودخانه، خطر سیلابهای فصلی و فرسایش خاک را افزایش داده است.
همچنین زلزلههای احتمالی، تغییرات اقلیمی و کمبود برنامههای حفاظتی منسجم، این اثر تاریخی را در وضعیت آسیبپذیری قرار دادهاند. به همین دلیل، منار جام در فهرست میراث جهانی در معرض خطر نیز قرار گرفته است.
کارشناسان هشدار میدهند که در صورت بیتوجهی به اقدامات حفاظتی و مرمتی، ممکن است این شاهکار معماری با آسیبهای جبرانناپذیری مواجه شود.
با این حال، امیدها همچنان زنده است و همکاری نهادهای داخلی و بینالمللی، جلب حمایت جامعه جهانی و افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت این اثر، میتواند مسیر حفاظت پایدار از آن را هموار سازد.
