به گزارش ایراف، به نقل از ایرنا، افغانستان در ماههای اخیر بار دیگر به یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی کشورهای آسیای مرکزی تبدیل شده است.
نشست فوقالعاده آستانه که با حضور نمایندگان ویژه قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان برگزار شد، تلاشی برای هماهنگی یک رویکرد منطقهای در قبال افغانستان بود.
اظهارات مقامهای حاضر در این نشست نشان میدهد که نگاه این کشورها به افغانستان در حال تغییر است و کابل دیگر صرفاً یک منبع تهدید امنیتی تلقی نمیشود.
یرکین توکوموف، نماینده ویژه قزاقستان، در این نشست تأکید کرد که کشورش در گذشته افغانستان را تنها از زاویه تهدیدهای امنیتی میدید، اما امروز فرصتهای اقتصادی قابلتوجهی نیز در آن مشاهده میکند.
این تغییر نگرش در میان دیگر کشورهای منطقه نیز دیده میشود و تجارت به محور اصلی تعامل با مقامات طالبان تبدیل شده است.
با وجود آنکه هیچیک از این کشورها طالبان را به رسمیت نشناختهاند، اما این موضوع مانع گسترش روابط اقتصادی نشده است.
رشد تجارت و نقش اقتصادی افغانستان
آمارهای ارائهشده در نشست آستانه نشان میدهد که حدود ۹۰ درصد تجارت آسیای مرکزی با افغانستان شامل صادرات به این کشور است.
قزاقستان تأمینکننده اصلی گندم و غلات افغانستان است و ازبکستان بزرگترین صادرکننده برق به این کشور محسوب میشود.
تجارت ازبکستان با افغانستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۷ میلیارد دلار بوده و در سال ۲۰۲۴ نیز به بیش از ۵۴۵ میلیون دلار رسیده است.
تجارت قرقیزستان با افغانستان نیز از مارس ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۵ حدود ۶۶ میلیون دلار ثبت شده است.
این ارقام نشان میدهد که کشورهای آسیای مرکزی اکنون مهمترین شرکای تجاری افغانستان هستند و حجم مبادلات آنها از پاکستان، هند و حتی چین نیز بیشتر شده است.
افغانستان؛ مسیر جدید به اقیانوس هند
یکی از محورهای اصلی نشست آستانه، نقش افغانستان بهعنوان یک کریدور ترانزیتی بود. توکوموف بر اهمیت افغانستان در اتصال آسیای مرکزی به اقیانوس هند تأکید کرد.
تورداکون سیدیکوف، نماینده قرقیزستان، نیز پروژههای اقتصادی و حملونقلی مشترک با افغانستان را «شرط کلیدی برای آیندهای صلحآمیز و پایدار در منطقه» دانست.
نگرانیهای امنیتی همچنان پابرجاست
اگرچه تمرکز اصلی نشست بر اقتصاد بود، اما مسائل امنیتی نیز مطرح شد. چند روز پیش از نشست، سفیر روسیه در قرقیزستان درباره توان پایگاه هوایی «کانت» برای مقابله با تهدیدهای احتمالی در مرزهای جنوبی سازمان پیمان امنیت جمعی سخن گفت؛ اشارهای که بهطور مشخص تاجیکستان را هدف قرار میداد.
تاجیکستان ۱۳۵۰ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد و در سال گذشته چندین درگیری مرگبار در این منطقه رخ داده است.
همچنین میزان کشفیات مواد مخدر در مرز تاجیکستان با افغانستان در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است.
تاجیکستان؛ محتاط اما در حال نزدیک شدن
تاجیکستان که از ابتدا رویکردی محتاطانهتر نسبت به طالبان داشت، اکنون نشانههایی از تغییر سیاست خود بروز داده است.
حضور نماینده این کشور در نشست آستانه و دیدارهای اخیر مقامات تاجیک با مسئولان طالبان، از جمله امیرخان متقی، نشان میدهد که دوشنبه نیز بهتدریج در حال پیوستن به سیاست مشترک منطقهای است.
با وجود این، سفیر دولت پیشین افغانستان همچنان در سفارت این کشور در دوشنبه فعالیت میکند، هرچند کنسولگری افغانستان در خاروغ توسط نمایندگان طالبان اداره میشود.
تحرکات اقتصادی ازبکستان و امضای قراردادهای جدید
در ادامه روند گسترش روابط اقتصادی، هیأتی بلندپایه از استان سیردریا ازبکستان در میانه فوریه به کابل سفر کرد.
این هیأت با چندین مقام ارشد طالبان دیدار داشت و در پایان سفر، ۲۵ قرارداد به ارزش حدود ۳۰۰ میلیون دلار در حوزههای ساختوساز، صنایع غذایی، کشاورزی، مبلمان، نساجی و دارویی امضا شد.
همچنین در مزار شریف، بیش از ۱۵۰ تاجر افغان و ۵۰ شرکت ازبکستانی گردهم آمدند و توافقنامههایی با ظرفیت بیش از ۲۰۰ میلیون دلار به امضا رسید.
افغانستان؛ دریچهای تازه برای منطقه
کشورهای آسیای مرکزی اکنون بیش از هر زمان دیگری به این نتیجه رسیدهاند که ثبات افغانستان، ثبات آنهاست.
از زمان استقلال این کشورها در سال ۱۹۹۱، مرز جنوبی همواره منبع نگرانی بوده است. اما وضعیت کنونی افغانستان – هرچند ایدهآل نیست – نسبت به سه دهه گذشته باثباتتر ارزیابی میشود.
افزایش چشمگیر تجارت میان افغانستان و قزاقستان و ازبکستان نشان میدهد که ظرفیت همکاری با کابل بسیار فراتر از گذشته است و میتواند به نقطه اتکایی برای توسعه اقتصادی و امنیت منطقه تبدیل شود.
