به گزارش ایراف، در ۲۶ دلو/بهمن ۱۳۶۷ (۱۵ فوریه ۱۹۸۹)، آخرین واحدهای ارتش سرخ پس از حدود ۹ سال حضور نظامی، خاک افغانستان را ترک کردند.
مداخله نظامی شوروی که از سال ۱۳۵۸ آغاز شده بود، یکی از طولانیترین و پرهزینهترین جنگهای دوران جنگ سرد به شمار میرود؛ جنگی که علاوه بر خسارات گسترده مالی و زیرساختی، جان بیش از یک میلیون شهروند افغانستان را گرفت و میلیونها تن را آواره ساخت.
در حالی که این خروج به عنوان شکست نظامی شوروی تلقی شد، بسیاری از ناظران معتقدند که این رویداد به معنای پایان بحران در افغانستان نبود، بلکه زمینهساز دور تازهای از منازعات داخلی شد.
طالبان: ۲۶ دلو/بهمن «روز پرافتخار» تاریخ افغانستان
حکومت سرپرست افغانستان به رهبری طالبان، در اعلامیهای ۲۶ دلو/بهمن را یکی از «رویدادهای پرافتخار» تاریخ کشور خواند و جهاد و مقاومت مردم افغانستان را عامل شکست یکی از قدرتهای بزرگ آن زمان دانست.
در این بیانیه بر حفظ استقلال، وحدت ملی و هوشیاری در برابر تهدیدها تأکید شده است.
قاری محمد یوسف احمدی، رییس عمومی رادیو تلویزیون ملی، در مراسمی به همین مناسبت گفت این روز نشان میدهد ملتها با زور اسلحه شکست نمیخورند، بلکه با ایمان، اتحاد و استقامت به پیروزی میرسند.
نورمحمد ثاقب، سرپرست وزارت حج و اوقاف، نیز تأکید کرد کسانی که در برابر افغانستان نیت بد داشته باشند، با پاسخ سخت مواجه خواهند شد و افزود که حکومت کنونی خواهان زندگی همراه با صلح و امنیت است.
عبدالسلام حنفی، معاون نخستوزیر طالبان، نیز با اشاره به پیشینه تاریخی کشور گفت افغانها به طور فطری اشغال و تجاوز بیگانه را نمیپذیرند و اشغالگران همواره در نتیجه مبارزه مردم شکست خوردهاند.
مدار علی کریمی، معاون وزارت شهرسازی، نیز در پیامی ضمن گرامیداشت یاد «شهدای جهاد»، پیروزی بر شوروی را درسی تاریخی از ایمان و وحدت برای نسلهای آینده توصیف کرد.
بر اساس گزارش روزنامه ۸صبح، حکومت ۲۶ دلو/بهمن را تعطیلی عمومی اعلام کرده است. همزمان، در روسیه و بلاروس نیز از سربازان کشتهشده این کشورها در جنگ افغانستان یاد شد.
روایتهای تحلیلی؛ از «نقطه عطف جهانی» تا ضرورت بازخوانی انتقادی
در کنار مواضع رسمی، شماری از چهرههای سیاسی و دانشگاهی نیز به تحلیل این رویداد پرداختند.
دکتر فضل هادی وزین در یادداشتی با عنوان «سی حقیقت مختصر پیرامون جهاد افغانستان و شکست اتحاد شوروی سابق»، جهاد مردم افغانستان را یکی از سرنوشتسازترین رویدادهای تاریخ معاصر کشور و حتی جهان دانست.
وی با اشاره به نقش حزب دموکراتیک خلق افغانستان و تحولات منتهی به کودتای هفتم ثور، مقاومت مردمی را عامل اصلی شکست ارتش سرخ خواند و تأکید کرد این رویداد در تسریع فروپاشی شوروی نقش داشته است. او همچنین بر ضرورت مطالعه بیطرفانه تاریخ جهاد، به دور از نگاه «همه سفید» یا «همه سیاه» تأکید کرد.
حجتالاسلام هاشمی راستی نیز ۲۶ دلو/بهمن را نقطه عطفی در تاریخ معاصر افغانستان دانست و گفت خروج ارتش سرخ، پایان رسمی یکی از پیچیدهترین جنگهای قرن بیستم بود؛ جنگی که نه تنها سرنوشت افغانستان، بلکه توازن قدرت جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داد.
تأکید بر وحدت ملی و عبرت از گذشته
در مقابل، برخی چهرهها با رویکردی انتقادیتر به پیامدهای پس از خروج شوروی پرداختند.
شاهحسین مرتضوی با اشاره به اینکه مداخله شوروی با دعوت برخی جناحهای وقت صورت گرفت، تأکید کرد تجربه افغانستان نشان داده اتکا به قدرتهای بزرگ صلح پایدار به همراه نمیآورد و افغانها باید با حفظ وحدت ملی و تقویت روحیه همپذیری، مسیر توسعه را دنبال کنند.
عبدالقیوم سجادی نیز در یادداشتی با عنوان «تصویر دوگانه از جهاد افغانستان» نوشت که هرچند خروج ارتش سرخ جلوهای از مقاومت و سرافرازی ملت بود، اما جنگهای داخلی پس از آن، تصویر منفی از جهاد بر جای گذاشت. او بر تقویت قدرت نرم فرهنگی و سیاسی و پرهیز از تفسیر قومی و مذهبی از افتخارات ملی تأکید کرد.
عبدالجبار اکبری نیز ۲۶ دلو را «نماد پایان اشغال و آغاز مسئولیت تاریخی» خواند و این روز را فرصتی برای تأکید بر وحدت ملی و ساختن، آیندهای مستقل دانست.
نقد مدیریت پس از پیروزی و آغاز جنگهای داخلی
دکتر عزیز بارز با گرامیداشت یاد قربانیان جنگ، تصریح کرد که رهبران جهادی پس از پیروزی آمادگی لازم برای حکومتداری را نداشتند و اختلافات داخلی آنان به جنگهای داخلی انجامید. او همچنین از نقش کشورهای همسایه و قدرتهای بزرگ در تداوم بحران یاد کرد و تحولات پس از رویداد ۱۱ سپتامبر و بازگشت طالبان به قدرت را از عوامل پیچیدهتر شدن وضعیت افغانستان دانست.
عبدالحی خراسانی نیز با اشاره به شکست شوروی از مجاهدین افغان، این رویداد را نشانه پایداری هویت و فرهنگ افغانستان دانست، اما همزمان تأکید کرد که وقایع پس از خروج شوروی نیازمند نقد علمی و اساسی است و سوءاستفاده برخی افراد از دستاوردهای جهاد، نباید کل مقاومت مردم افغانستان را زیر سؤال ببرد
روزی ماندگار و همچنان مناقشهبرانگیز
بازتابهای سیوهفتمین سالروز خروج نیروهای شوروی نشان میدهد ۲۶ دلو/بهمن همچنان یکی از مهمترین و در عین حال بحثبرانگیزترین مقاطع تاریخ معاصر افغانستان است.
برای گروهی، این روز نماد پیروزی ایمان و مقاومت در برابر یک ابرقدرت است؛ برای گروهی دیگر، یادآور فرصتی تاریخی که به دلیل اختلافات داخلی از دست رفت و به جنگهای خانمانسوز دهه هفتاد انجامید.
خروج ارتش سرخ اگرچه به اشغال نظامی پایان داد، اما نتوانست صلح پایدار را برای افغانستان به ارمغان آورد؛ بلکه فصل تازهای از رقابتهای داخلی و جنگ قدرت را رقم زد که پیامدهای آن تا امروز ادامه دارد.
