به گزارش ایراف، در این روز، آخرین ستون از نیروهای ارتش سرخ به فرماندهی جنرال بوریس گروموف از پل حیرتان عبور کرد و خاک افغانستان را برای همیشه ترک گفت؛ حضوری که نزدیک به یک دهه، از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹، ادامه داشت.
جنگ افغانستان و شوروی
تهاجم نظامی شوروی به افغانستان در ۶ جدی ۱۳۵۸ (۲۷ دسامبر ۱۹۷۹) با ورود نیروهای ارتش سرخ و ترور حفیظالله امین آغاز شد.
این اقدام به حمایت از دولت وقت به رهبری حزب دموکراتیک خلق افغانستان صورت گرفت و جنگی گسترده میان نیروهای شوروی و دولت وقت با مجاهدین افغان را در پی داشت؛ جنگی که پیامدهای عمیق سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای افغانستان و منطقه برجای گذاشت.
در سطح بینالمللی، این جنگ به یکی از صحنههای اصلی رقابتهای دوران جنگ سرد میان شوروی و ایالات متحده تبدیل شد. در آن دوران ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی بهعنوان دو ابرقدرت شرق و غرب، بهدنبال گسترش نفوذ خود در کشورها بودند.
سرانجام، با امضای توافقنامه ژنو در سال ۱۹۸۸ میان افغانستان و پاکستان با ضمانت ایالات متحده و شوروی، روند خروج نیروهای شوروی آغاز و در ۲۶ دلو/بهمن ۱۳۶۷ تکمیل شد.
اهمیت ۲۶ دلو/بهمن در تاریخ معاصر
۲۶ دلو/بهمن نه تنها پایان حضور نظامی شوروی در افغانستان، بلکه نماد شکست یک ابرقدرت در برابر مقاومت مردمی تلقی میشود.
بسیاری از تحلیلگران، شکست شوروی از افغانستان را یکی از عوامل تضعیف ساختاری اتحاد جماهیر شوروی و زمینهساز فروپاشی آن در سال ۱۹۹۱ میدانند.
این روز در ادبیات سیاسی افغانستان به عنوان «روز پیروزی جهاد» نیز یاد میشود و همهساله از سوی جریانهای مختلف سیاسی و جهادی گرامی داشته میشود.
با این حال، برخی صاحبنظران معتقدند که خروج نیروهای شوروی، اگرچه یک پیروزی نظامی برای مجاهدین بود، اما عدم توافق سیاسی داخلی پس از آن، کشور را وارد مرحلهای تازه از جنگهای داخلی کرد.
مجاهدین افغان اگرچه توانستند ارتش تا دندان مسلح اتحاد جماهیر شوروی که یکی از ابرقدرتهای آن روزگار بود را شکست دهند، اما پس از آن بهدنبال تقسیم قدرت و همچنین مداخله قدرتهای خارجی، درگیر جنگی خانمانسوز و طولانی در داخل افغانستان شدند.
مجاهدین افغان با وجود آنکه سالها علیه اتحاد جماهیر شوروی در نقاط مختلف افغانستان جنگیده بودند، پس از خروج آنها نتوانستند پروسه انتقال قدرت را در فضای صلحآمیز انجام دهند، از این رو درگیر جنگ داخلی شدند که این جنگ، علاوه بر خسارات جانی و مالی بسیار، زمینهساز ظهور گروههای تندرو نیز شد.
بازتابهای داخلی و منطقهای
خروج نیروهای شوروی توازن قدرت در افغانستان را بهطور موقت تغییر داد، اما دولت وقت به رهبری داکتر نجیبالله تا سال ۱۹۹۲ در قدرت باقی ماند.
پس از سقوط دولت نجیبالله، درگیریهای داخلی میان گروههای مجاهدین شدت گرفت و زمینه برای تحولات بعدی، از جمله ظهور طالبان در نیمه دهه ۱۹۹۰، فراهم شد.
در سطح منطقهای و جهانی نیز این رویداد به عنوان یکی از مهمترین شکستهای نظامی اتحاد جماهیر شوروی در خارج از مرزهایش ثبت شده است؛ شکستی که بسیاری آن را با جنگ ویتنام برای ایالات متحده مقایسه میکنند.
۲۶ دلو/بهمن، چهارشنبهای تاریخی در حافظه جمعی مردم افغانستان است؛ روزی که پایان حضور یک ارتش خارجی را رقم زد، اما همزمان سرآغاز فصل تازهای از تحولات پیچیده سیاسی و امنیتی شد.
اکنون، با گذشت بیش از سه دهه، این روز همچنان به عنوان نماد مقاومت، استقلالخواهی و یکی از تعیینکنندهترین مقاطع تاریخ معاصر افغانستان گرامی داشته میشود.
