به گزارش ایراف، کریدور ریلی خواف–هرات در ماههای اخیر به یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیتی منطقه تبدیل شده و با ثبت جابهجایی نزدیک به ۵۰۰ هزار تن کالا تا ۴۰ روز مانده به پایان سال ۱۴۰۴، رکورد تازهای در مبادلات ریلی میان ایران و افغانستان به جا گذاشته است.
این میزان حمل بار که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۸ برابر افزایش یافته، نشاندهنده تغییر الگوی تجارت افغانستان و انتقال بخشی از مبادلات این کشور از مسیر پاکستان به سمت ایران است.
افزایش چشمگیر حمل ماهانه و هدفگذاری یک میلیون تنی
بر اساس گزارشهای رسمی، حجم جابهجایی ماهانه در این مسیر که در ابتدای سال حدود ۱۰ هزار تن بود، در دیماه به حدود ۹۰ هزار تن رسیده است.
هدفگذاری انجامشده برای سال آینده، دستیابی به حمل ماهانه ۱۰۰ هزار تن و عبور از مرز یک میلیون تن در سال ۱۴۰۵ است؛ هدفی که در صورت تحقق، کریدور خواف–هرات را در ردیف مسیرهای پرحجم منطقه قرار میدهد.
بازدیدهای سطح بالا و اهمیت راهبردی کریدور
در ماههای گذشته، مقامهای ارشد حوزههای حملونقل، صنعت و دیپلماسی از ایران و افغانستان از این خط ریلی بازدید کردهاند؛ موضوعی که بیانگر اهمیت راهبردی این مسیر در برنامههای اقتصادی دو کشور است.
مسئولان تأکید دارند که تقویت این کریدور به معنای تضعیف مرز دوغارون نیست و هر دو مسیر میتوانند بهصورت مکمل ظرفیتهای تجاری ایران را افزایش دهند.
توسعه خطوط ریلی استاندارد در افغانستان
در داخل افغانستان نیز روند توسعه خطوط ریلی استاندارد ادامه دارد و پیشبینی میشود خط استاندارد تا ایستگاه لجستیکی رباطپریان در هرات تکمیل شود.
بهرهگیری از ریل استاندارد بینالمللی، امکان اتصال مؤثرتر افغانستان به شبکه ریلی منطقه و گسترش مسیر به سمت شمال و مزار شریف را فراهم میکند.
نقش فرامنطقهای کریدور خواف–هرات
این مسیر تنها یک خط دوجانبه میان ایران و افغانستان نیست، بلکه در زنجیره تأمین کالا میان کشورهای آسیایی و حتی اروپایی نقش دارد و بخشی از شبکه گستردهتر ترانزیت شرق–غرب محسوب میشود.
توسعه کریدورهای عبوری از ایران، از جمله محورهای شرق–غرب و شمال–جنوب، یکی از مزیتهای ژئواکونومیک کشور به شمار میرود و میتواند سهم ایران از ترانزیت منطقهای را افزایش دهد.
ورود ۶۰ قطار چینی و جهش ۳۸ برابری ترانزیت ریلی ایران به افغانستان
در همین حال، جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راهآهن، در مراسم امضای تفاهمنامه سرمایهگذاری برای ایجاد دهکدههای لجستیکی در تبریز، یزد و سیرجان، از رشد چشمگیر ترانزیت ریلی کشور خبر داد.
تأکید بر نقش بخش خصوصی و توسعه مراکز لجستیکی
ذاکری با اشاره به اینکه راهآهن یک مجموعه اقتصادی است، بر لزوم مشارکت فعال بخش خصوصی در توسعه صنعت ریلی تأکید کرد و گفت توسعه پایدار بدون حضور ذینفعان ممکن نیست.
او ایجاد دهکدههای لجستیکی و اتصال آنها به مراکز مشابه در کشورهای همسایه را یکی از راهبردهای اصلی برای افزایش بهرهوری و تثبیت جایگاه ایران در کریدورهای بینالمللی دانست.
ظرفیت ۱۰ میلیون تنی کریدور شمال–جنوب
وی با اشاره به ظرفیتهای موجود شبکه ریلی کشور، تأکید کرد که توسعه ترانزیت نباید صرفاً به تکمیل پروژههایی مانند خط رشت–آستارا وابسته شود.
به گفته او، حتی در شرایط فعلی نیز ظرفیت ترانزیت حداقل ۱۰ میلیون تن بار در کریدور شمال–جنوب وجود دارد و نقاط اتصال مهمی مانند سرخس، لطفآباد، بندر امیرآباد، بندر کاسپین و آستارا باید بهطور بهینهتری مورد استفاده قرار گیرند.
فعالسازی کریدورهای بینالمللی و ورود قطارهای چینی
مدیرعامل راهآهن از تداوم فعالسازی کریدورهای ریلی بینالمللی خبر داد و اعلام کرد تاکنون ۶۰ رام قطار از چین وارد ایران شده و سه قطار دیگر نیز در آستانه ورود از مرز اینچهبرون قرار دارند.
تفاهمنامههای ششجانبه میان کشورهای مسیر، با هدف تعریف تعرفههای مشترک و تسهیل حملونقل ریلی، موجب تقویت شاخه جنوبی کریدور شرق–غرب شده است.
جهش ۳۸ برابری صادرات و ترانزیت ریلی به افغانستان
ذاکری از شکلگیری یک مسیر جدید حمل و ترانزیت ریلی به مقصد افغانستان خبر داد و گفت: در هشتماهه ابتدایی سال گذشته، مجموع صادرات و ترانزیت ریلی ایران به افغانستان حدود ۱۵ هزار تن بود، اما این رقم در ۱۰ ماهه سال جاری به ۵۷۰ هزار تن رسیده است؛ یعنی رشد ۳۸ برابری.
او افزود: میزان صادرات و ترانزیت ریلی به افغانستان در دیماه به ۹۴ هزار تن رسید و پیشبینی میشود این رقم در بهمنماه از ۱۲۰ هزار تن عبور کند.
برآوردها نشان میدهد حجم مبادلات ریلی ایران و افغانستان در سال آینده به حدود سه میلیون تن خواهد رسید که بخشی از آن شامل ترانزیت کالا از مبدأ امارات، کویت و روسیه است.
چشمانداز ۵۳۰ میلیون تنی مبادلات شرق به غرب
ذاکری با اشاره به تجربه کشورهای شرق آسیا گفت برآوردها نشان میدهد حجم مبادلات باری شرق به غرب تا افق ۲۰۳۰ به بیش از ۵۳۰ میلیون تن خواهد رسید.
او تأکید کرد که چین با پرداخت یارانه به توسعه حملونقل ریلی در کشورهای مسیر، سهم حملونقل ریلی را از نزدیک صفر به حدود سه درصد افزایش داده است.
اصلاح فرآیندها و حمایتهای دولت
معاون وزیر راه و شهرسازی به اقدامات دولت چهاردهم برای رفع موانع ترانزیت اشاره کرد؛ از جمله:
– اصلاح فرآیندهای مبادی ورودی و خروجی
– کاهش عوارض جابهجایی بار از بنادر
– ارائه بستههای سیاستی در لایحه بودجه ۱۴۰۵
– تلاش برای دو سر بار شدن قطارها
اهمیت مراکز لجستیکی در مدیریت جریان کالا
وی رشد چشمگیر صادرات ریلی به افغانستان را نشانه آغاز یک مسیر جدید در انتقال بار دانست و تأکید کرد که فعالسازی مراکز لجستیکی نقش مهمی در ساماندهی جریان کالا خواهد داشت.
در نهایت میتوان گفت که ترکیب دو روند مهم—رشد سریع کریدور خواف–هرات و فعالسازی کریدورهای بینالمللی شرق–غرب و شمال–جنوب—نشان میدهد ایران در حال ورود به مرحلهای تازه از نقشآفرینی در ترانزیت منطقهای است.
افزایش چند ده برابری مبادلات با افغانستان، ورود قطارهای چینی، توسعه دهکدههای لجستیکی و اصلاح سیاستهای ترانزیتی، همگی بیانگر تلاش برای تبدیل ایران به یکی از محورهای اصلی حملونقل ریلی در منطقه است.
