به گزارش ایراف، سراجالدین حقانی، سرپرست وزارت کشور طالبان، در یک گردهمایی در ولایت زابل با اشاره به نقش تاریخی ملا محمد عمر، او را چهرهای معرفی کرد که به باور طالبان، توانست در دوران جنگهای داخلی مسیر تازهای برای افغانستان ترسیم کند.
حقانی مدعی شد که «استواری و اراده» رهبر پیشین طالبان، زمینه پایاندادن به درگیریهای داخلی و شکلگیری ساختاری را فراهم کرد که امروز مبنای حکومت فعلی در افغانستان است.
او در ادامه سخنانش تأکید کرد که وحدتی که طالبان پس از خروج نیروهای خارجی از آن سخن میگویند، ریشه در همان دوره دارد و افغانستان اکنون بهزعم او «صاحب یک نظام اسلامی یکپارچه» شده است.
با این حال، این روایت در داخل افغانستان با واکنشهای انتقادی روبهروست.
منتقدان میگویند بازخوانی تاریخ از سوی طالبان، بخشهای مهمی از واقعیتهای اجتماعی و سیاسی دو دهه گذشته را نادیده میگیرد و تجربههای تلخ بسیاری از شهروندان را حذف میکند.
آنان معتقدند در شرایطی که محدودیتهای گسترده بر آزادیهای مدنی، فعالیتهای سیاسی و حقوق زنان اعمال شده، سخن گفتن از «وحدت ملی» بیشتر یک ادعای سیاسی است تا بازتابی از وضعیت واقعی جامعه افغانستان.
در همین زمینه، تحلیلگران همچنین یادآور میشوند که ساختار قدرت طالبان بهشدت تکقومیتی است؛ بر اساس دادههای منتشرشده، حدود ۹۰ درصد رهبری ارشد و میانی طالبان را پشتونها تشکیل میدهند—موضوعی که مقامهای پاکستانی نیز در هفتههای اخیر بر آن انگشت گذاشته و آن را یکی از عوامل تنشهای منطقهای دانستهاند.
به باور تحلیلگران، تأکید طالبان بر نقش ملا عمر در ساختار کنونی، بخشی از تلاش این گروه برای تثبیت روایت رسمی خود از تاریخ و مشروعیتبخشی به نظامی است که با انتقادهای گسترده داخلی و بینالمللی روبهروست.
ملا عمر که بود؟
ملا محمد عمر، رهبر و بنیانگذار طالبان، حدود سال ۱۹۵۹ در ولایت قندهار افغانستان متولد شد.
او از قوم پشتون و از شاگردان مدارس دینی بود و در دهه ۱۹۸۰ در جنگ علیه نیروهای شوروی شرکت کرد.
ملا عمر در سال ۱۹۹۴ با گروهی از شاگردان و فرماندهان محلی، جنبش طالبان را پایهگذاری کرد و در سال ۱۹۹۶ با تصرف کابل، عنوان «امیرالمؤمنین» را بر خود نهاد و رهبری «امارت اسلامی افغانستان» را برعهده گرفت.
او بهدلیل شخصیت بسیار پنهانکارانهاش کمتر در انظار عمومی ظاهر میشد و تصاویر اندکی از او وجود دارد.
پس از سقوط حکومت طالبان در سال ۲۰۰۱، سالها محل اقامت او نامشخص بود تا اینکه بعدها گزارش شد در ۲۳ آوریل ۲۰۱۳ در ولایت زابل بر اثر بیماری سل درگذشته است.
مرگ او تا دو سال بعد بهطور رسمی اعلام نشد.
ملا عمر دستکم پنج فرزند داشت و پسرش، ملا یعقوب، اکنون از چهرههای ارشد طالبان است.
