به گزارش ایراف، افغانستان در مرحلهای حساس از توسعه قرار دارد؛ مرحلهای که در آن باید بهرهوری را افزایش دهد، امنیت غذایی مردم را تضمین کند و در برابر تغییرات آبوهوایی مقاومتر شود. دستیابی به این اهداف بزرگ، بدون استفاده از فناوریهای نوین و تبادل دانش با کشورهای پیشرو، امکانپذیر نیست.
در همین راستا، سفر هیئت عالیرتبه کشاورزی حکومت طالبان به تهران و بازدید آنها از دهمین نمایشگاه بینالمللی کشاورزی، رویدادی مهم تلقی میشود. این سفر، فرصتی برای آغاز همکاری فناورانه میان دو کشور است. در این نمایشگاه، هیئت افغانستانی با دستاوردهای ایران در حوزه کشاورزی مدرن، از جمله کشت گلخانهای پیشرفته و سیستمهای آبیاری هوشمند، آشنا شدند.
با توجه به چالشهای جدی افغانستان در زمینه زیرساختهای آبیاری، مدیریت منابع آب و دسترسی به فناوری، همکاری با ایران میتواند مسیر تازهای برای رشد تولید و تقویت امنیت غذایی این کشور فراهم کند.
کشاورزی افغانستان پس از تحولات اخیر
بر اساس آمار بانک جهانی، بخش کشاورزی افغانستان رشد نسبی را تجربه کرده است؛ بهگونهای که تولید ناخالص داخلی این بخش از حدود ۳۷۳ هزار میلیون افغانی در سال ۲۰۲۲ به بیش از ۳۸۱ هزار میلیون افغانی در سال ۲۰۲۳ رسیده است. این رشد میتواند ناشی از عواملی مانند افزایش سطح زیر کشت و بهبود نسبی امنیت پس از روی کار آمدن طالبان باشد.
با این حال، مشکلات زیرساختی گستردهای همچون ضعف در سیستمهای آبیاری، کمبود انبارها و چالشهای حملونقل، مانع بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها شده است. در چنین شرایطی، همکاریهای منطقهای با ایران میتواند به توسعه زیرساختها و انتقال فناوریهای مورد نیاز کمک کند.
همکاری ایران و افغانستان؛ گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی نوین
ایران طی سالهای اخیر، با اتکا به ظرفیتهای داخلی و شرکتهای دانشبنیان، تحولی چشمگیر در بخش کشاورزی خود ایجاد کرده و از روشهای سنتی به سوی الگوی کشاورزی با بهرهوری بالا حرکت کرده است. این گذار از طریق نوآوری در مدیریت بحران کمآبی، تبدیل ایران به صادرکننده تجهیزات آبیاری نوین در منطقه، دستیابی به خودکفایی در تولید بذر، و گرایش به کودهای زیستی و فناوریهای پیشرفته پس از برداشت، مانند سردخانههای مدرن و بستهبندی نوین، محقق شده است؛ فرآیندی که کاهش قابل توجه ضایعات محصولات کشاورزی را به دنبال داشته است.
مجموعه این دستاوردها، الگویی عملگرایانه و سازگار با اقلیم منطقه، بهویژه برای افغانستان فراهم کرده و ایران را به شریکی راهبردی در حوزه کشاورزی این کشور تبدیل ساخته است. فناوریهای ایرانی، افزون بر سازگاری بیشتر با شرایط محیطی افغانستان، از نظر اقتصادی نیز مقرونبهصرفهتر از گزینههای غربی هستند. در همین چارچوب، تعامل فعال بخش خصوصی دو کشور و تبدیل تفاهمنامهها به قراردادهای عملی، فرآیند تحول عمیق در کشاورزی افغانستان را آغاز کرده است.
در دیدارهای اخیر میان مقامات بلندپایه دو کشور، از جمله معینان وزارت جهاد کشاورزی ایران و وزارت زراعت، آبیاری و مالداری افغانستان، بر گسترش همکاریهای دوجانبه در حوزههای زراعت، آبیاری نوین و مالداری تأکید شده است. محورهای اصلی این گفتوگوها شامل تبادل تجارب فنی، تسهیل سرمایهگذاری بخش خصوصی و افزایش سرعت ترانزیت محصولات کشاورزی بوده است.
ظرفیتهای کلیدی ایران برای نوسازی کشاورزی افغانستان
ظرفیتها و تجارب ایران در زمینه کشاورزی با بهرهوری بالا، میتواند بنیانی مستحکم برای نوسازی و ارتقای بخش زراعت افغانستان فراهم آورد:
۱. مدیریت بهینه آب و توسعه آبیاری نوین
ایران با چالش کمآبی مواجه بوده و تجارب گستردهای در مدیریت پایدار منابع آب و افزایش بهرهوری آن کسب کرده است. اجرای پروژههای ملی برای تجهیز میلیونها هکتار از اراضی زراعی به سیستمهای آبیاری قطرهای و تحت فشار، بهعنوان ابزارهای کلیدی کاهش مصرف آب و افزایش عملکرد محصولات شناخته میشود. انتقال این دانش فنی و تجربه عملی به افغانستان، میتواند نقشی حیاتی در بهبود مدیریت منابع آب و تولیدات زراعتی این کشور ایفا کند.
۲. مکانیزهسازی و توان تولید ماشینآلات کشاورزی
ایران با سابقهای چند دههای در تولید تراکتور و ادوات کشاورزی، گامهای مهمی در مکانیزهسازی مراحل شخم، کاشت، داشت و برداشت برداشته است. فعالیت کارخانجاتی مانند تراکتورسازی تبریز، نشاندهنده ظرفیت قابل توجه ایران در تأمین تجهیزات مدرن است. انتقال این تجربه به افغانستان، از طریق همکاریهای فناورانه، تولید مشترک ماشینآلات و آموزش نیروی کار متخصص، بهرهوری نیروی کار و تولید در واحد سطح را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد.
۳. کشت فراسرزمینی
با توجه به تشدید محدودیت منابع داخلی، ایران سیاست کشت فراسرزمینی را بهعنوان راهبردی برای تأمین امنیت غذایی خود دنبال میکند. در همین راستا، استاندار خراسان جنوبی در ماه عقرب سال ۱۴۰۴ از توافق اولیه با مقامات طالبان برای اجرای طرح کشت فراسرزمینی در افغانستان خبر داده بود. هدف از این طرح، سرمایهگذاری بخش خصوصی ایران در افغانستان و بهرهگیری از منابع خاک، آب و نیروی کار جوان این کشور است.
نقشههای راه برای آینده همکاریها
برای تضمین پایداری این همکاریها، اقدامات راهبردی زیر پیشنهاد میشود:
تأسیس مراکز مشترک فناوری کشاورزی در کابل و ولایتهای مرزی افغانستان
توسعه گلخانهداری مدرن با استفاده از روشهای نوین کشت
آموزش نیروی متخصص برای نصب، نگهداری و تعمیر تجهیزات کشاورزی مدرن
این همکاریها تنها به افزایش تولید و بهرهوری محدود نمیشود، بلکه الگویی موفق از شراکت منطقهای ایجاد میکند و جایگاه ایران را بهعنوان صادرکننده فناوری کشاورزی در منطقه تقویت خواهد کرد.
جمعبندی
در مجموع، تجربه موفق ایران در نوسازی کشاورزی، جایگاهی ویژه برای این کشور فراهم کرده تا نقشی محوری در توسعه بخش کشاورزی افغانستان ایفا کند. سفر اخیر هیئت عالیرتبه افغانستان، نویدبخش آغاز فرآیندی عمیق برای نوسازی ساختار کشاورزی این کشور از مسیر انتقال فناوری و همکاریهای مشترک با ایران است؛ همکاریهایی که در نهایت میتواند به تضمین پایدار امنیت غذایی افغانستان منجر شود.
بیشتر بخوانید:
از استخراج غیرقانونی معادن طلا تا آلودگی زیستمحیطی؛ در بدخشان چه میگذرد؟
درگیری خونین بر سر معدن طلا در تخار؛ معترضان محلی تجهیزات طالبان را به آتش کشیدند
