به گزارش ایراف، در سالهای اخیر، توسعهی همکاریهای منطقهای در حوزهی زیرساختهای حملونقل ریلی به یکی از محورهای اصلی سیاستهای اتصال اقتصادی میان کشورهای منطقه آسیا تبدیل شده است. در همین چارچوب، تعاملات فزاینده میان ایران، افغانستان و چین با هدف ایجاد مسیرهای جایگزین و امن ترانزیتی، از اهمیت ویژهای برخوردار شده است.
در همین راستا، دیداری میان آقای جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران، با مولوی عبدالکریم فاتح، معاون فنی و کفیل وزارت خدمات عمومی افغانستان و ملا برادر، معاون اقتصادی حکومت افغانستان برگزار شد. در این نشست، طرفین دربارهی گسترش روابط اقتصادی، تجاری، ترانزیتی و اجتماعی میان دو کشور به گفتوگو و تبادل نظر پرداختند.
یکی از محورهای اصلی این گفتوگوها، اتصال ریلی ایران به چین از طریق افغانستان و اهمیت سرمایهگذاری در پروژهی خط آهن هرات–مزارشریف بود.
پروژهی خط آهن هرات–مزارشریف–واخان به عنوان طرحی راهبردی، با هدف اتصال ریلی چین به اروپا و غرب آسیا از مسیر افغانستان، ایران و ترکیه طراحی شده و میتواند نقش برجستهای در توسعهی تجارت و ترانزیت منطقهای و فرامنطقهای ایفا کند. مقامات دو طرف بر تقویت روابط اقتصادی، تجاری و حملونقلی میان دو کشور تأکید کردند و توافق شد نشستهای دوجانبه با حضور مدیران، پیمانکاران و مشاوران دو کشور در آینده نزدیک برگزار شود تا نقشهی راه اجرای پروژه راه آهن و آغاز عملیات اجرایی آن تدوین و نهایی گردد.
بنابر این، این دیدار را میتوان نشانهای از ارادهی جدی دو کشور برای تکمیل یک کریدور ریلی راهبردی دانست؛ کریدوری که میتواند افغانستان را از کشوری محصور در خشکی به حلقهای فعال در زنجیرهی تجارت شرق–غرب تبدیل کند.
مشخصات کلی پروژه راهآهن ایران–افغانستان–چین
مسیر پیشنهادی این کریدور ریلی بهصورت زنجیرهای از خواف در شرق ایران آغاز شده و پس از عبور از هرات و بلخ، به شبکه ریلی ازبکستان و چین متصل میشود. این مسیر، بخشی از شبکه ریلی اوراسیا بوده و امکان اتصال مستقیم چین به خلیج فارس و دریای عمان از طریق ایران را فراهم میکند.
اهمیت اقتصادی کریدور برای افغانستان
افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در قلب آسیا، از ظرفیت بالقوه بالایی برای ایفای نقش ترانزیتی برخوردار است؛توسعه کریدور ریلی هرات–بلخ نقطه عطفی در بازتعریف جایگاه اقتصادی افغانستان محسوب میشود.
این مسیر، افغانستان را به شبکههای تجاری آسیای مرکزی، چین و از سوی دیگر ایران و غرب آسیا متصل میسازد و کشور را از وضعیت حاشیهای به یک بازیگر فعال ترانزیتی تبدیل میکند. که باعث کاهش هزینه حملونقل نسبت به جاده، افزایش رقابتپذیری صادرات و ایجاد درآمد پایدار از محل حق عبور کالا، از مهمترین دستاوردهای اقتصادی این پروژه است.
علاوه بر آن، اجرای این پروژه موجب ایجاد اشتغال، جذب سرمایهگذاری و تقویت پیوند اقتصادی میان مناطق غربی و شمالی افغانستان شده و زمینه توسعه متوازن و افزایش ثبات اقتصادی را فراهم میسازد.
اهمیت کریدور برای ولایتهای هرات و بلخ
در سطح ملی، ولایتهای هرات و بلخ به کانونهای اصلی بهرهبرداری از این کریدور تبدیل میشوند. هرات بهعنوان دروازه غربی افغانستان و نقطه اتصال به ایران، با توسعه این مسیر ریلی، جایگاه تاریخی خود در تجارت منطقهای را احیا می کند و به مرکز لجستیکی و بازرگانی غرب افغانستان بدل میشود. در مقابل، ولایت بلخ بهعنوان دروازه شمالی افغانستان، نقش پیونددهنده افغانستان با آسیای مرکزی را تقویت می کند. اتصال ریلی این دو ولایت، علاوه بر منافع اقتصادی، موجب ارتقای رفاه اجتماعی، افزایش اشتغال و تقویت ثبات در افغانستان می شود.
نقش ایران در شکلگیری کریدور
ایران با هدف تقویت جایگاه خود در مسیرهای ترانزیتی منطقه، توسعه همکاریهای ریلی با افغانستان را در دستور کار قرار داده است.
در سفر اخیر جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران به افغانستان، وی در نشست با مقامات طالبان بر ضرورت گسترش خطوط ریلی این کشور تأکید کرد. در این دیدار، توسعه خط آهن خواف–هرات بهعنوان دروازه ریلی ایران به افغانستان و اتصال آن به کریدور هرات–بلخ مورد بررسی قرار گرفت؛ مسیری که میتواند شبکه ریلی ایران را به آسیای مرکزی و چین پیوند دهد.
مقام ایرانی در این مذاکرات بر برداشتن گامهای مؤثر برای اجرای این پروژه تأکید کرد. اتصال یادشده، امکان انتقال کالا از چین و کشورهای آسیای مرکزی به بنادر جنوبی ایران از جمله بندرعباس و چابهار را فراهم میسازد و نقش ایران را بهعنوان یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت منطقهای تقویت خواهد کرد.
نقش چین در شکلگیری کریدور
برای چین، کریدور ریلی عبوری از افغانستان و ایران بخشی مکمل از ابتکار «کمربند و جاده» محسوب میشود. این مسیر، امکان کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی پرریسک و دسترسی سریعتر به خلیج فارس، خاورمیانه و اروپا را فراهم میسازد.
فعال شدن این کریدور میتواند زمان انتقال کالا میان شرق چین و اروپا را بهطور قابل توجهی کاهش دهد و امنیت زنجیره تأمین چین را افزایش دهد. از منظر راهبردی، این مسیر به پکن اجازه میدهد با توزیع ریسک ژئوپلیتیکی، انعطافپذیری بیشتری در تجارت خارجی خود ایجاد کند.
پیامدهای منطقهای
کریدور ریلی هرات–بلخ نمونهای از توسعه اقتصادی بر رقابتهای سیاسی است. این پروژه با ایجاد منافع مشترک میان ایران، افغانستان، چین و کشورهای آسیای مرکزی، وابستگی متقابل اقتصادی را افزایش داده و تنشهای سیاسی و امنیتی را کاهش میدهد. افغانستان در این چارچوب، با بازیابی نقش تاریخی خود، از حاشیه تعاملات منطقهای به مرکز معادلات ترانزیتی آسیا منتقل میشود.
در نتیجه،کریدور ریلی هرات–بلخ فراتر از یک پروژه زیرساختی، ابزاری راهبردی برای بازآرایی نقش اقتصادی و ژئوپلیتیکی ایران، افغانستان و چین در تجارت آسیا است. این کریدور با کاهش هزینههای حملونقل، توسعه اقتصادی و تقویت ثبات منطقهای، میتواند به یکی از مسیرهای کلیدی برای تجارت تبدیل شود. موفقیت این پروژه، مستلزم تداوم همکاری سیاسی، تأمین مالی پایدار و تضمین امنیت مسیر است.
