به گزارش ایراف، تحرکات دیپلماتیک در منطقه افزایش یافته و رفتوآمد هیاتهای سیاسی و امنیتی میان تهران، اسلامآباد، دوحه و مسقط ادامه دارد. در این میان، سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران توجه بسیاری از ناظران منطقهای را به خود جلب کرد.
فداحسین مالکی، سفیر سابق ایران در افغانستان و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با ایراف گفت: «اگرچه مذاکرات و رایزنیهای اخیر میان ایران، پاکستان و طرفهای واسطه، مثبت و سازنده بوده، اما هنوز درباره موضوعات اصلی از جمله غنیسازی، تنگه هرمز، رفع تحریمها و تضمینهای سیاسی اختلافات جدی وجود دارد و روند گفتوگوها نیازمند تصمیمگیری و رایزنی بیشتر است.»
سفر عاصم منیر در ادامه رایزنیهای امنیتی و سیاسی منطقه انجام شد
مالکی با اشاره به اهداف سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران اظهار کرد: با توجه به نقش پررنگ پاکستان در ماههای اخیر، طبیعی بود که رفتوآمدهای سیاسی و امنیتی میان تهران و اسلامآباد افزایش پیدا کند. به گفته وی، پاکستانیها طی هفتههای گذشته تلاش کردهاند در چارچوب میانجیگری، دیدگاههای ایران و آمریکا را به یکدیگر نزدیک کنند.
وی افزود: «در ماههای اخیر شاهد سفر هیاتهای مختلف ایرانی و پاکستانی بودیم و حتی رایزنیهایی نیز میان طرف پاکستانی و آمریکایی انجام شده است. هدف اصلی این مذاکرات و رفتوآمدها آن بوده که مسیر گفتوگوها به یک نتیجه مشخص و قابل اتکا برسد.»
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ادامه داد: «نشست اخیر با حضور عاصم منیر و همچنین وزیر کشور پاکستان برگزار شد و در مجموع جلسه خوبی بود. این نشست در ادامه جلسات قبلی و برای رفع ابهامات و نزدیکتر شدن دیدگاهها انجام شد.»
مالکی با اشاره به فضای کلی مذاکرات تصریح کرد: «اگرچه بخشی از پیشنهادات ایران از سوی آمریکاییها پذیرفته شده، اما همچنان درباره برخی موضوعات اصلی اختلافات جدی وجود دارد و نمیتوان گفت مذاکرات به نقطه نهایی رسیده است.»
بیاعتمادی تهران به واشنگتن
سفیر سابق ایران در افغانستان در ادامه با اشاره به فضای بیاعتمادی موجود میان تهران و واشنگتن گفت: «یکی از مسائل مهم این است که ایران همچنان نسبت به آمریکا و شخص ترامپ بیاعتماد است. تجربههای گذشته موجب شده جمهوری اسلامی با احتیاط بیشتری وارد مذاکرات شود.»
وی افزود: «ترامپ و جریانهای تندرو در آمریکا همچنان تمایل دارند امتیازات کمتری بدهند. حتی برخی افراد افراطی در دولت آمریکا و همچنین فشارهای رژیم صهیونیستی مانع از پیشرفت سریع مذاکرات شدهاند.»
مالکی ادامه داد: «پاکستانیها نیز به خوبی از این مسئله آگاه هستند و حتی در جلسات مختلف اعلام کردهاند که برخی جریانهای تندرو در آمریکا مانع اصلی رسیدن به تفاهم نهایی هستند.»
وی تأکید کرد: «ایران در مذاکرات با دست پر وارد شده و بر مواضع اصلی خود ایستاده است. به همین دلیل، حتی اگر مذاکرات به مراحل جدیتری برسد، جمهوری اسلامی همچنان خواهان دریافت تضمینهای معتبر و واقعی خواهد بود.»
غنیسازی، تنگه هرمز و تحریمها همچنان محور اختلافات
مالکی درباره مهمترین محورهای اختلاف میان تهران و واشنگتن توضیح داد: «موضوع غنیسازی، تنگه هرمز، رفع تحریمها و همچنین آزادسازی پولهای بلوکهشده ایران، همچنان جزو مسائل اصلی مورد اختلاف است.»
وی اظهار کرد: «آمریکاییها پیشنهاداتی مطرح کردهاند، اما این پیشنهادات هنوز با آنچه ایران مدنظر دارد فاصله دارد. برای مثال، در موضوع آزادسازی داراییهای بلوکهشده هنوز اختلافاتی وجود دارد و طرف آمریکایی حاضر نشده همه تعهدات را بهصورت کامل بپذیرد.»
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس افزود: «در حوزه تحریمها نیز هنوز بحثهای زیادی وجود دارد و ایران معتقد است رفع محدودیتها باید واقعی و عملیاتی باشد، نه صرفاً در حد وعدههای سیاسی.»
مالکی همچنین گفت: «طبق آنچه دوستان پاکستانی مطرح کردند، آمریکاییها در برخی موضوعات انعطاف نشان دادهاند، اما درباره غنیسازی و تنگه هرمز همچنان اختلافات پابرجاست و قرار شد پاکستانیها در این خصوص دوباره با طرف آمریکایی گفتوگو کنند.»
وی تأکید کرد: «موضوع تنگه هرمز برای ایران یک مسئله راهبردی و امنیتی است و طبیعی است که تهران درباره این موضوع با حساسیت بالا برخورد کند.»
کشورهای منطقه نگران وقوع جنگ هستند
این نماینده مجلس درباره واکنش کشورهای عربی به روند مذاکرات نیز اظهار داشت: «کشورهای عربی منطقه نیز به دنبال جلوگیری از وقوع جنگ هستند، زیرا هرگونه درگیری جدید میتواند کل منطقه را وارد بحران کند.»
وی افزود: «ساختار جنگ احتمالی آینده با گذشته کاملاً متفاوت خواهد بود و بیشترین آسیب را کشورهای منطقه متحمل میشوند. به همین دلیل، بسیاری از کشورهای عربی اکنون به سمت حمایت از کاهش تنش حرکت کردهاند.»
مالکی ادامه داد: «برخی کشورهای منطقه متوجه شدهاند که امنیت پایدار صرفاً از طریق اتکا به آمریکا تأمین نمیشود و لازم است کشورهای اسلامی و منطقهای همکاری بیشتری با یکدیگر داشته باشند.»
وی با اشاره به تغییر رویکرد برخی کشورهای عربی گفت: «نشانههای این تغییر نگاه حتی در کشورهایی مانند عربستان نیز دیده میشود و آنها نیز به دنبال کاهش تنش و جلوگیری از درگیری هستند.»
قطر و عمان، پیگیر مذاکرات هستند
مالکی در بخش دیگری از سخنانش به نقش قطر و عمان در تحولات اخیر اشاره کرد و گفت: «هیات قطری تقریباً همزمان با هیات پاکستانی در حال پیگیری همین پرونده بوده و مذاکراتی نیز در تهران انجام داده است.»
وی افزود: «قرار شده بخشی از ادامه رایزنیها در دوحه و با ارتباطگیری با طرف آمریکایی دنبال شود. عمان نیز همچنان یکی از مسیرهای مهم ارتباطی و مذاکره محسوب میشود.»
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تصریح کرد: «مجموع این تحرکات نشان میدهد که کشورهای منطقه تلاش دارند از تشدید تنش جلوگیری کنند و مسیر دیپلماسی همچنان فعال بماند.»
توافق احتمالی میتواند موازنه قدرت منطقه را تغییر دهد
مالکی در ادامه درباره پیامدهای احتمالی توافق گفت: «اگر این روند به توافق یا کاهش تنش منجر شود، منطقه وارد یک فصل جدید خواهد شد و قطعاً موازنه قدرت در خاورمیانه تغییر میکند.»
وی اظهار کرد: «در چنین شرایطی، نقش ایران در مدیریت امنیت تنگه هرمز و معادلات منطقهای پررنگتر خواهد شد و همکاری میان کشورهای مهم منطقه از جمله ایران، چین، روسیه، پاکستان و حتی هند میتواند وارد مرحله جدیدی شود.»
این نماینده مجلس افزود: «کشورهای منطقه به این جمعبندی رسیدهاند که برای جلوگیری از هرگونه تعرض و بیثباتی، باید همکاریهای منطقهای را تقویت کنند.»
مالکی تأکید کرد: «هرچه کشورهای اسلامی به یکدیگر نزدیکتر شوند، امکان برقراری ثبات و امنیت پایدار در منطقه بیشتر خواهد شد.»
مالکی با ارزیابی کلی روند مذاکرات اخیر گفت: «مذاکرات انجامشده سازنده بود، اما همچنان نیازمند رایزنی و تصمیمگیری بیشتر است.»
وی افزود: «هنوز تا رسیدن به توافق نهایی فاصله وجود دارد و موضوعات اصلی باید در ادامه مذاکرات تعیین تکلیف شود، اما در مجموع، روند گفتوگوها را میتوان مثبت ارزیابی کرد.»
گفتنی است که در ماههای اخیر و همزمان با افزایش تنشهای منطقهای، مسیرهای دیپلماتیک میان ایران، آمریکا و برخی بازیگران منطقهای بار دیگر فعال شده است. پاکستان تلاش کرده است با ایفای نقش میانجی، زمینه کاهش تنش و بازگشت طرفها به چارچوب مذاکرات را فراهم کند. در این میان، موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران، امنیت تنگه هرمز، تحریمهای اقتصادی و آینده آرایش امنیتی خاورمیانه به محور اصلی رایزنیها تبدیل شده است؛ مسائلی که نتیجه آنها میتواند تأثیر مستقیمی بر موازنه قدرت، امنیت انرژی و روابط کشورهای منطقه با قدرتهای جهانی داشته باشد.
